Kraków na kilka dni - plan dla tych, którzy nigdy w Krakowie nie byli :)

Zdarzyło się tak, że odwiedził mnie znajomy Brytyjczyk, który nigdy w Krakowie (w Polsce też) nie był. Przyjechał na niecały tydzień - namęczyłam się, żeby zrobić plan zwiedzania taki, żeby obejmował miejsca najważniejsze i najładniejsze. Ale też, żeby pokazać różnorodność Krakowa i Polski jako takiej. Plan powstał i trochę szkoda, żeby się zmarnował :) 

Choć słowo "plan" jest tu naciągnięciem semantycznym. Jest to po prostu zbiór miejsc, które warto zobaczyć, pomimo tłumów w sezonie. Na zwiedzanie muzeów najlepszy jest jednak listopad :)

[UNESCO] Zabytkowe centrum Krakowa wraz z Kazimierzem

Otoczone Plantami, zielonym pasem wokół rynku i dochodzących ulic. Od Bramy Floriańskiej po Wawel, tak jak niegdyś wkraczali do miasta królowie.

* W Krakowie nie ma Starego Miasta, a tym bardziej Starówki. Pytając Krakusa o Starówkę, ten odeśle nas do Warszawy. Pytając o Stare Miasto dowiemy się, że tu "czegoś takiego nie ma". Jest Rynek i Wawel - nie Zamek Królewski, a właśnie Wawel. Wszędzie tam dojdziemy "na nogach", a nie "na piechotę" **

** słynna scenka z przystanku wygląda mniej więcej tak: Dwie Panie chcą dojść na Kleparz. Jedna pyta drugiej "idziemy tramwajem, czy na nogach". Człek spoza Krakowa ma tu ciężkie życie :)

W historycznym centrum miasta znajduje się kilkadziesiąt kościołów. Na szczególną uwagę zasługują: romański kościół św. Andrzeja, gotyckie kościoły klasztorne dominikanów i franciszkanów, barokowy kościół św. św. Piotra i Pawła, akademicka kolegiata św. Anny. Naprzeciw kolegiaty wznosi się gmach Collegium Maius, pierwsza siedziba uniwersytetu, ufundowanego w 1364 roku. 

"Stare Miasto" * otaczały niegdyś potężne fortyfikacje, wznoszone od końca XIII wieku i rozbudowywane przez kolejne dwa stulecia. Zachowały się z nich jedynie fragmenty, a wśród nich wieża głównej bramy miejskiej, zwanej Floriańską, oraz unikalny, kolisty w formie, ceglany Barbakan. Na miejscu rozebranych w XIX wieku murów miejskich i fos powstał park miejski- Planty, otaczający do dziś Stare Miasto pierścieniem zieleni. 

 W 1335 r. król Kazimierz Wielki wydał przywilej lokacyjny dla nowego miasta, zwanego Kazimierzem, usytuowanego na południe od Krakowa. Odpowiednikiem wzgórza wawelskiego była tam Skałka, związana z kultem św. Stanisława Szczepanowskiego, który w XII wieku w tym miejscu miał ponieść męczeńską śmierć. W północnej części Kazimierza wydzielono dzielnicę żydowską z placem targowym i licznymi, zachowanymi do dziś, synagogami. 

Najsłynniejszymi z nich są : Stara Synagoga, gotycka budowla z XIV wieku mieszcząca obecnie muzeum i synagoga Remu`h z 1553 roku otoczona cmentarzem, który jest celem pielgrzymek ortodoksyjnych Żydów z całego świata.

[UNESCO] - Kopalnie soli w Wieliczce i Bochni

Wpisana na na pierwszą listę UNESCO, jako: jedyna działająca nieprzerwanie od średniowiecza, Kopalnia soli na świecie. Jej starsza siostra, Kopalnia w Bochni, już tego zaszczytu nie dostąpiła- rozszerzenie wpisu nastąpiło dopiero w 2013.

Kopalnie soli w Wieliczce i Bochni współtworzyły historyczne przedsiębiorstwo zwane "Żupy Krakowskie", które funkcjonowało nieprzerwanie, od połowy XIII w. do końca XVIII w. Wydobycie soli trwało do końca XX w. co jest ewenementem w historii światowego górnictwa. Dawną siedzibą zarządu obu Kopalń był Zamek Żupny w Wieliczce. Specyficzną cechą podkrakowskich Kopalń w Wieliczce i Bochni była dominacja suchej eksploatacji tamtejszych złóż soli kamiennej. Dzięki zastrzeżonej wówczas dla władcy zasadzie wyłączności wszelkich praw posiadania dochody z gospodarki solnej stały się jednym z głównych źródeł wpływów do kasy państwowej.

Kopalnie odzwierciedlają wszystkie historyczne etapy rozwoju techniki górniczej od XIII w. do XX w., a zachowane urządzenia i narzędzia dokumentują dawne systemy eksploatacji złóż, odwodnienia, oświetlenia i wentylacji Kopalni w sposób unikatowy w skali świata.

KOPALNIA W WIELICZCE

Górnicza eksploatacja złóż soli kamiennej w Kopalni w Wieliczce rozpoczęta w 2. połowie XIII w. W ciągu stuleci wydrążono ok. 300 km chodników i ponad 2000 komór. Znajdują się one na dziewięciu poziomach eksploatacyjnych na głębokości od 57 do 327 m. W podziemnych korytarzach występują malownicze Jeziora, nacieki i kryształy solne. Od XV wieku do dnia dzisiejszego Wieliczka przyciągała zwiedzających ze względu na jej wartości historyczne, przyrodnicze, naukowe i artystyczne, które sprawiają, że Kopalnia w Wieliczce jest miejscem unikatowym w skali światowej.

KOPALNIA W BOCHNI

Kopalnia w Bochni powstała w połowie XIII w. w wyniku pogłębiania studni solankowej na terenie bocheńskiej warzelni czynnej od XII w., kiedy natrafiono tam na złoże soli twardej. Od 1251 roku rozpoczęto jego systematyczną eksploatację górniczą. Niezwykle cenną spuściznę kultury duchowej bocheńskich górników stanowią podziemne kaplice i miejsca kultu religijnego. Strefę zabytkową Kopalni w Bochni stanowią 3 szyby: Sutoris z połowy XIII w., Campi z połowy XVI w. i Trinitatis z początku XX w. oraz 9 poziomów, usytuowanych na głębokości od 70 do około 330 m pod powierzchnią terenu, rozprzestrzeniających się na długości do 3 km.

ZAMEK ŻUPNY

Zamek Żupny to kompleks budowli zamkowych, zlokalizowany w północno-zachodniej części Wieliczki, których początki sięgają XIII w. Mury zamkowe obejmują Zamek Środkowy, Północny, Południowy, fragmenty kuchni żupnej oraz basztę. Obecnie Zamek stanowi siedzibę Muzeum Żup Krakowskich, w którym można obejrzeć stałą ekspozycję archeologiczną, kolekcję solniczek oraz wystawy czasowe.

DŁUGO OCZEKIWANE ROZSZERZENIE WPISU

KOPALNIA SOLI W WIELICZCE ZOSTAŁA WPISANA NA LISTĘ ŚWIATOWEGO DZIEDZICTWA W 1978 R. POSZERZENIE WPISU KOPALNI WIELICKIEJ O KOPALNIĘ W BOCHNI ORAZ ZAMEK ŻUPNY W WIELICZCE BYŁ NIEZBĘDNYM DOPEŁNIENIEM OBRAZU MIEJSCA. DOPIERO PREZENTACJA OBU KOPALNI DAJE WYOBRAŻENIE O SKALI HISTORYCZNEGO PRZEDSIĘWZIĘCIA TECHNICZNEGO, ORGANIZACYJNEGO I GOSPODARCZEGO.

[UNESCO] - Zamek w Malborku

Kompleks zamkowy w Malborku wzniesiony przez Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie, zwany w Polsce Krzyżakami- dzieło gotyckiej architektury obronnej- jest największym i tak dobrze zachowanym ceglanym zamkiem na świecie. Już w 1804 roku król pruski uznał zamek za zabytek, co zahamowało proces degradacji i stało się punktem wyjścia do trwającej od 200 lat konserwacji i restauracji. Prowadzone przy nim prace są przykładem, jak tworzyła się i ewoluowała nowoczesna doktryna konserwatorska.

Budowę zamku rozpoczęto w 1274 roku. Podboje krzyżackie na Pomorzu i w Prusach oraz umacnianie się pozycji zakonu sprawiły, że zamek od 1309 roku był stolicą państwa krzyżackiego, a od 1324 roku siedzibą Wielkiego Mistrza. Niezbędna w tej sytuacji rozbudowa zamku sprawiła, ze do końca XIV w. powstał wzdłuż rzeki Nogat ogromny kompleks budowli. Tworzą go: Zamek Wysoki z kościołem Najświętszej Maryi Panny, będący domem braci-rycerzy, Zamek Średni z Wielkim Refektarzem i pałacem Wielkiego Mistrza pełniący funkcje centrum administracyjnego państwa zakonnego oraz Zamek Niski stanowiący zaplecze gospodarcze zespołu.

Po upadku Zakonu Krzyżackiego zamek stał się siedzibą polskiego starostwa, a po rozbiorach Polski mieściły się w nim pruskie koszary i magazyny. W 1817 roku rozpoczęto prace konserwatorskie, które trwały z przerwami ponad sto lat. Prowadzili je wybitni konserwatorzy niemieccy. Zamek, uszkodzony w 1945 roku w wyniku działań wojennych, został ponownie odrestaurowany, na podstawie szczegółowej dokumentacji opracowanej przez jego wcześniejszych konserwatorów i jest poddawany systematycznej konserwacji.

Wnętrza zamku, obecnie mieszczące ekspozycje muzealne, zadziwiają rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Szczególnie interesujący jest Wielki Refektarz i Refektarz Letni w pałacu Wielkiego Mistrza ze wspaniałymi sklepieniami palmowymi. Ta ostatnia komnata, w której względy reprezentacyjne przesłoniły obronne, należy do najelegantszych wnętrz europejskich z 2. połowy XIV w.

[ENGLISH]
This 13th-century fortified monastery belonging to the Teutonic Order was substantially enlarged and embellished after 1309, when the seat of the Grand Master moved here from Venice. A particularly fine example of a medieval brick castle, it later fell into decay, but was meticulously restored in the 19th and early 20th centuries. Many of the conservation techniques now accepted as standard were evolved here. Following severe damage in the Second World War it was once again restored, using the detailed documentation prepared by earlier conservators.

Malbork Castle is located in the north of Poland, on the east bank of the River Nogat. It is the most complete and elaborate example of a Gothic brick-built castle complex in the characteristic and unique style of the Teutonic Order. The style exemplified here evolved independently from those which prevailed in contemporary castles in western Europe and the Near East. This spectacular fortress bears witness to the phenomenon of the Teutonic Order state in Prussia. The state was founded in the 13th century by German communities of military monks who carried out crusades against the pagan Prussians and Lithuanians living on the south Baltic coast, as well as against the Christian Kingdom of Poland. It reached its greatest influence in the 14th century. The castle-convent embodies the drama of late medieval Christianity, straining between extremes of sanctity and violence.

Since the second half of the 18th century, Malbork Castle has provided one of the major sources of fascination with European medieval history and its material remains. Its recent past also illustrates the tendency to treat history and its monuments as instruments in the service of political ideologies.

From the 19th century to the present day, Malbork Castle has been the subject of restoration work that has made an exceptional contribution to the development of research and conservation theory and practice in this part of the world. During the course of this work many forgotten medieval art and craft techniques have been rediscovered. Extensive conservation works were carried out in the 19th and early 20th centuries. Following the severe damage it incurred in the final stage of the Second World War, the castle was restored once again.


Apart from its legacy as a material remain, Malbork Castle is also deeply rooted in social consciousness as a significant and emotional symbol of the history of Central Europe.

[UNESCO] - Pogórnicze zabytki Tarnowskich Gór

Kopalnie ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach to największe i najbardziej znaczące, historyczne kopalnie tych rud w Polsce – świadectwo 500-letnich tradycji górniczych. Położone na Nizinie Śląskiej w południowej części Polski, w jednej z europejskich prowincji metalogenicznych, od średniowiecza były ważną częścią systemu metalurgicznego Europy. Tarnogórskie górnictwo wyróżniało się ponadto rozległym, zintegrowanym systemem odwadniającym i zaopatrującym ludność w wodę, jednym z pierwszych i największych tego typu rozwiązań na świecie.

Historia sięga końca XV wieku

Historia sięgająca średniowiecza opiera się na przekazie, jakoby pierwszą bryłę kruszcu odkrył pod koniec XV wieku chłop zwany Rybką. W rejony niegdysiejszych Tarnowic zaczęli ściągać kopacze srebra i ołowiu, a niedługo później powstało miasto Tarnowskie Góry, które od początku XVI wieku cieszyło się przywilejem wolności górniczej. Obecna nazwa tego leżącego na płaskim terenie miasta, nie odnosi się do gór, ale jest połączeniem nazwy wsi – Tarnowice i gór – czyli kopalń.

Przez wieki górnictwo tarnogórskie zasilało produkcję w zakładach metalurgicznych w całej Europie. Po upowszechnieniu się procesu oddzielania srebra od miedzi przy pomocy topienia jej z ołowiem, w XVI wieku miedź zaczęła być powszechnie stosowana w gospodarstwach domowych, m.in. do produkcji naczyń. Z Tarnowskich Gór sprowadzano wtedy ołów, ale nie tylko. Odkrycia geograficzne i związany z nimi rozwój handlu światowego, m.in. srebrem, stworzyły możliwości eksportowe na nieznaną do tej pory skalę. W połowie XVI wieku tarnogórskie kopalnie były największym ośrodkiem górnictwa kruszcowego na Górnym Śląsku i jednym z największych w Europie – sprzedawały 80% wydobytej rudy ołowiowo-srebrnej do największych ośrodków hutniczych, z których srebro płynęło do Azji.

Rudy ołowiowo-srebrne występują w rejonie Tarnowskich Gór w postaci gniazd i żył, co przez wieki narzucało specyficzny sposób wydobycia. Dominowały bardzo liczne małe kopalnie zakładane przez kupców i lokalną szlachtę, blisko siebie położone szyby, a było ich łącznie ponad 20 000, tworzyły specyficzny krajobraz. Kolejne odkrycie bogatych złóż srebrnonośnych pod koniec XVIII wieku dało nowy impuls do rozwoju górnictwa.

W okresie pruskiej industrializacji powstała królewska kopalnia wielkoskalowa ołowiu i cynku, a Górny Śląsk został zdominowany przez przemysł ciężki. W szczytowym okresie w XIX wieku, z rejonu Tarnowskich Gór pochodziło około 65% światowego wydobycia rud cynkowych.

Arcydzieło hydrotechniki

Bogate złoża kruszców były podstawą dla rozwoju regionu tarnogórskiego, ale niezwykle wysoki napływ wody, przekraczający trzykrotność napływu występującego w kopalniach europejskich, oraz płaski teren z dwiema niedużymi rzekami były wyzwaniem dla inżynierów. Przez lata konieczne było ciągłe dostosowywanie sieci odwadniania do skali wydobycia tak, aby zapewnić bezpieczeństwo i możliwość pracy górnikom. Początkowo wykorzystywano przede wszystkim drewniane urządzenia napędzane ręcznie lub za pomocą koni, które szybko okazywały się niewydajne lub zbyt drogie w eksploatacji. Rozwiązaniem stało się odwadnianie grawitacyjne, a późniejszą rozbudowę tego systemu ułatwiły w XVIII wieku maszyny parowe, dzięki którym można było wydobywać głębiej zalegające złoża z jeszcze głębszych sztolni. To transfer technologii i sprowadzone z Anglii maszyny parowe rozpoczęły rewolucję przemysłową w tej części Europy. Zastosowanie w górnictwie pierwszej maszyny na kontynencie typu Watta&Boultona posłużyło do uruchomienia wodociągu miejskiego już w 1797 roku. Wykorzystanie tej technologii do dostarczania wody pogórniczej do celów spożywczych było pionierskim rozwiązaniem.

System gospodarowania wodą podziemną w Tarnowskich Górach to arcydzieło hydrotechniki nie tylko ze względu na złożoność i rozległość odwadniania, ale przede wszystkim ze względu na równoległe wykorzystywanie wody na potrzeby lokalne i regionalne. Unikatowy, pionierski model zrównoważonej gospodarki wodną w czynnym środowisku górniczym przyczynił się do rozwoju wielkoskalowego systemu zaopatrywania w wodę do celów konsumpcyjnych i przemysłowych.

W sieci:

• http://www.kopalniasrebra.pl/

[ENGLISH]

Located in Upper Silesia, in southern Poland, one of the main mining areas of central Europe, the property includes the entire underground mine with adits, shafts, galleries and other features of the water management system. Most of the property is situated underground while the surface mining topography features relics of shafts and waste heaps, as well as the remains of the 19th century steam water pumping station. The elements of the water management system, located underground and on the surface, testify to continuous efforts over three centuries to drain the underground extraction zone and to use undesirable water from the mines to supply towns and industry. Tarnowskie Góry represents a significant contribution to the global production of lead and zinc.

Tarnowskie Góry Lead-Silver-Zinc Mine and its Underground Water Management System is located in the Silesian plateau of southern Poland, in one of Europe’s classic metallogenic provinces. It possesses a monumental underground water management system that reflects a 300-year ingenious development of hydraulic engineering.

The mining and water management system was constructed in flat and technically challenging terrain, a gently undulating plateau at an elevation between 270-300 m above sea level; the difference between the highest and lowest points amounts to less than 50 m. This is unusual in that most European metalliferous deposits are located in mountainous terrain, an occurrence that heavily influenced drainage techniques, in particular. The underground system at Tarnowskie Góry experienced up to three times the volume of water inflow compared to other major European metal mines at the time and eventually comprised a water catchment of over 50 km of main drainage tunnels and 150 km of secondary drainage adits, access tunnels, shafts and extraction areas. This surviving network is complemented by substantial remains of the principal water management infrastructure, both above and below ground, together with directly connected surface elements that comprise essential mining landscape features.

The water supply system was planned, integrated and managed as part of a contemporary underground metal mining system, illustrating how, in a surviving and fully accessible mine context, modern steam-pumped water systems were developed using mining technology.

The integrated and symbiotic relationship of mineral extraction, mine dewatering and water supply, creatively developed at an early period under the same ownership, sets Tarnowskie Góry apart as being exceptional.

[UNESCO] - Stare Miasto w Warszawie / HISTORIC CENTRE OF WARSAW

Historyczne centrum Warszawy nie należy do najstarszych, największych, ani najcenniejszych architektonicznie w Polsce, jednak wpisane zostało na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego jako wyjątkowy przykład całkowitej rekonstrukcji zespołu historycznego- wynikającej ze względów ideowych. Jest ono symbolem odrodzenia polskiej kultury, która miała być całkowicie zniszczona przez nazistów.

Zabytkowe centrum staromiejskie Warszawy podzieliło los stolicy podczas II wojny światowej. W czasie powstania warszawskiego w sierpniu 1944 r. zostało zniszczone niemal w 90 procentach. Celowo unicestwiono Zamek Królewski. W zamyśle hitlerowskich okupantów obrócenie Warszawy w ruinę miało przekreślić wielowiekową tradycję państwowości polskiej.

Z tego też względu zaraz po zakończeniu działań wojennych podjęta została odbudowa. W latach 1945–1963 z pietyzmem i w najdrobniejszych szczegółach odtworzono kościoły, pałace i domy, będące symbolem polskiej kultury i tożsamości Narodowej.


[ENGLISH]

Historic Centre of Warsaw is not the one ot the oldest and the most beautiful city centres in Poland, however it is listed due to absolutely unique, complete and magnificent reconstruction of destroyed centre.

During the Warsaw Uprising in August 1944, more than 85% of Warsaw's historic centre was destroyed by Nazi troops. After the war, a five-year reconstruction campaign by its citizens resulted in today's meticulous restoration of the Old Town, with its churches, palaces and market-place. It is an outstanding example of a near-total reconstruction of a span of history covering the 13th to the 20th century.

Warsaw was deliberately annihilated in 1944 as a repression of the Polish resistance to the Nazi German occupation. The capital city was reduced to ruins with the intention of obliterating the centuries-old tradition of Polish statehood. The rebuilding of the historic city, 85% of which was destroyed, was the result of the determination of the inhabitants and the supthe harbour of the whole nation. The reconstruction of the Old Town in its historic urban and architectural form was the manifestation of the care and attention taken to assure the survival of one of the most imthe harbourant testimonials of Polish culture. The city was rebuilt as a symbol of elective authority and tolerance, where the first democratic European constitution, the Constitution of 3 May 1791, was adopted. The reconstruction included the holistic recreation of the urban plan, together with the Old Town Market, townhouses, the circuit of the city walls, the Royal Castle, and imthe harbourant religious buildings.

The reconstruction of Warsaw’s historic centre was a major contribution to the changes in the doctrines related to urbanisation and conservation of cities in most of the European countries after the destructions of World War II. Simultaneously, this example illustrates the effectiveness of conservation activities in the second half of the 20th century, which permitted the integral reconstruction of the complex urban ensemble.

The reconstruction of the Old Town was a coherent and consistently implemented project devised at the Warsaw Reconstruction Office in the years 1945-1951. The reconstruction project utilised any extant, undamaged structures built between the 14th and 18th centuries, together with the late-medieval network of streets, squares, and the main market square, as well as the circuit of city walls. Two guiding principles were followed: firstly, to use reliable archival documents where available, and secondly, to aim at recreating the historic city’s late 18th-century appearance. The latter was dictated by the availability of detailed iconographic and documentary historical records from that period. Additionally, conservation inventories compiled before 1939 and after 1944 were used, along with the scientific knowledge and expertise of art historians, architects, and conservators. The Archive of the Warsaw Reconstruction Office, housing documentation of both the post-war damage and the reconstruction projects, was inscribed in the UNESCO Memory of the World Register in 2011.

The rebuilding of the Old Town continued until the mid-1960s. The entire process was completed with the reconstruction of the Royal Castle (opened to visitors in 1984). The reconstruction of individual buildings and their surroundings, in the adopted format of residential housing, featuring public functions dedicated to culture and science, as well as services, carried with it numerous challenges posed by the need to adapt to the social norms and demands of the time. In order to accentuate the defensive walls and the city panorama as viewed from the Vistula, the reconstruction of some buildings was deliberately foregone. The urban layout was retained, along with the division of the street frontages into historic building plots; however, the properties within these quarters were not rebuilt, thus creating communal open areas for residents. The interior layout of buildings and residential flats was revised to meet the standards in force at the time. However, both historical room plans and interior designs were recreated in many of the buildings intended for public use. A highly regarded feature was the decoration of exterior elevations carried out by a team of renowned artists, who drew in part on designs from the interwar period. Polychrome decoration was executed using traditional techniques, including sgraffito. In spite of the adaptations and the changes introduced, the site, along with the city panorama as seen from the Vistula (which has become a symbol of Warsaw), presents a cohesive picture of the oldest part of the city.


Combining extant features with those parts of the Old Town reconstructed as a result of the conservation programme led to the creation of an urban space unique in terms of its material dimension (the form of the oldest part of the city), its functional dimension (as a residential quarter and venue for imthe harbourant historical, social, and spiritual events), and its symbolic dimension (an invincible city).

[UNESCO] Puszcza Białowieska / Białowieża Forest

Foto: Tomasz Goliński

Puszcza Białowieska- Objęty ochroną obszar Puszczy Białowieskiej, stanowiący ścisły rezerwat przyrody, podzielony obecnie granicą państwową, obejmuje 5 235 ha po stronie polskiej i 87 606 ha po białoruskiej. Tereny te pozostają w stanie naturalnym w stopniu niespotykanym w europejskiej strefie lasów umiarkowanych. Większość drzewostanu nigdy nie była odnawiana przez człowieka. Użytkowanie puszczy, regulowane królewskim prawem własności, ograniczało się do polowań, bartnictwa, wypasu, a niewielkie ilości drewna pozyskiwano jedynie w formie posuszu i wiatrołomów.

Foto: Tomasz Goliński

Drzewostan puszczy reprezentuje wszystkie typy lasów niżowych. Występują one w zbiorowiskach leśnych i zaroślowych pozostających w ścisłym związku z glebami. są to: grądy, olsy, łęgi, bory mieszane, bór sosnowy, bór bagienny, mszar sosnowy. Stare drzewa liściaste sięgają wysokości 40 metrów, a świerki – nawet 50 metrów. Średnice pni kilkusetletnich dębów przekraczają 2 metry.

Zachowane w stanie naturalnym ekosystemy, duża ilość martwego drewna, cieki wodne i obszary bagienne umożliwiły przetrwanie pierwotnym gatunkom roślin, grzybów i zwierząt. Największym i najciekawszym zwierzęciem jest żubr, dla którego puszcza białowieska stała się głównym ośrodkiem restytucyjnym.

Współczesna historia ochrony puszczy sięga 1921 roku, w którym utworzono w niej rezerwat ścisły, przekształcony w 1937 roku w Białowieski Park Narodowy. Jest to najstarszy park tego typu w Polsce i jeden z pierwszych w Europie.

[ENGLISH]


The Białowieża Forest World Heritage site, on the border between Poland and Belarus, is an immense range of primary forest including both conifers and broadleaved trees covering a total area of 141,885 hectares. Situated on the watershed of the Baltic Sea and Black Sea, this transboundary property is exceptional for the opthe harbourunities it offers for biodiversity conservation. It is home to the largest population of the property’s iconic species, the European bison.

Bialowieza Forest is a large forest complex located on the border between Poland and Belarus. Thanks to several ages of protection the Forest had survived in its natural state to this day. The Bialowieza National Park, Poland, was inscribed on the World Heritage List in 1979 and extended to include Belovezhskaya Pushcha, Belarus, in 1992. A large extension of the property in 2014 results in a property of 141,885 ha with a buffer zone of 166,708 ha.

This property includes a complex of lowland forests that are characteristics of the Central European mixed forests terrestrial ecoregion. The area has exceptionally conservation significance due to the scale of its old growth forests, which include extensive undisturbed areas where natural processes are on-going. A consequence is the richness in dead wood, standing and on the ground, and consequently a high diversity of fungi and saproxylic invertebrates. The property protects a diverse and rich wildlife of which 59 mammal species, over 250 bird, 13 amphibian, 7 reptile and over 12,000 invertebrate species. The iconic symbol of the property is the European Bison: approximately 900 individuals in the whole property which make almost 25% of the total world’s population and over 30% of free-living animals. 

[UNESCO] PARK MUŻAKOWSKI

Park Mużakowski, harmonijnie wpisany w otaczający krajobraz, jest prekursorem nowych założeń kompozycyjnych w zakresie kształtowania krajobrazu przestrzeni miejskich, a także punktem zwrotnym w rozwoju architektury krajobrazu jako odrębnej dyscypliny.

[UNESCO] (LUDOWA) HALA STULECIA

Hala Stulecia uznawana jest za pionierskie osiągnięcie inżynierii i architektury XX stulecia. Jest przykładem twórczego i innowacyjnego rozwoju technik budowlanych z wykorzystaniem żelbetu.

[UNESCO] ŚREDNIOWIECZNY ZESPÓŁ MIEJSKI TORUNIA / MEDIEVAL TOWN OF TORUŃ

Zdjecie z nid.pl

W jego obrębie znajdują się Ratusz Staromiejski, Dwór Artusa, pomnik Mikołaja Kopernika z 1853 r, Dom pod Gwiazdą, Fontanna Flisaka, Łuk Cezara, Krzywa Wieża, Dom Mikołaja Kopernika, Katedra śś. Janów, a także kościół św. Jakuba, były Kościół Trójcy Świętej w Toruniu, ruiny kościoła św. Mikołaja i zamku krzyżackiego.

Toruń to miasto o XIII wiecznym rodowodzie, które mimo zmiennej koniunkturze dziejowej, szczęśliwie uniknęło poważniejszych zniszczeń. Zachowana osnowa lokacyjna Starego i Nowego Miasta, wspaniałe budowle sakralne z wyposażeniem wnętrz o wysokiej klasie artystycznej, kilkaset reprezentujących różne formy stylowe kamienic mieszczańskich ze stropami, stolarką i polichromiami, sprawiają, że Toruń jest dziś, w swej urbanistycznej strukturze, najbardziej "średniowiecznym" z dużych miast polskich.

W 1233 roku Wielki Mistrz zakonu krzyżackiego wydał przywilej lokacyjny dla miasta Torunia. Wyznaczony w nim obszar, wobec szybkiego napływu osadników, wkrótce okazał się niewystarczający. Już w 1264 roku lokowano w pobliżu "nowe" miasto. Odtąd, przez dwa stulecia, funkcjonowały obok siebie dwa niezależne organizmy miejskie, z własnymi władzami, osobnymi rynkami i kościołami farnymi. Stare Miasto było ośrodkiem handlowym, Nowe Miasto- rzemieślniczym.

Toruń był członkiem Hanzy (zawijały tu statki morskie), miał prawo bicia własnej monety, należał do najbogatszych miast polskich. Był jedną z ważniejszych twierdz Rzeczypospolitej, ośrodkiem kulturalnym i artystycznym. Odgrywał też znaczną rolę w ruchach religijnych czasu reformacji.

Świadectwem zamożności miasta są, zachowane do dziś, powstałe z mieszczańskich fundacji średniowieczne kościoły, kamienice mieszczańskie, spichrze, a przede wszystkim ratusz staromiejski z XIV wieku. Budowla ta, pełniąca funkcje magistrackie, są dowe i handlowe, należy do najokazalszych gmachów miejskich Europy. Od momentu wzniesienia ratusz uznawany był za symbol niezależności i rangi miasta, co spowodowało, że w trakcie kolejnych przebudów świadomie zachowywano jego gotyckie formy architektoniczne.

[ENGLISH]

Torun owes its origins to the Teutonic Order, which built a castle there in the mid-13th century as a base for the conquest and evangelization of Prussia. It soon developed a commercial role as part of the Hanseatic League. In the Old and New Town, the many imposing public and private buildings from the 14th and 15th centuries (among them the house of Copernicus) are striking evidence of Torun's imthe harbourance.

Toruń in northern Poland is a remarkably well preserved example of a medieval European trading and administrative centre, located on the Vistula River. Toruń was founded in the period when Christianity was being spread through Eastern Europe by the military monks of the Teutonic Order, and when rapid growth in trade between the countries of the Baltic Sea and Eastern Europe was being spurred by the Hanseatic League. Toruń became a leading member of the Hanseatic League in the territories ruled by the Teutonic Order.

The Medieval Town of Toruń is comprised of three elements: the ruins of the Teutonic Castle, the Old Town, and the New Town. The combination of the castle with the two towns, surrounded by a circuit of defensive walls, represents a rare form of medieval settlement agglomeration. The majority of the castle – which was built in a horseshoe-shaped plan in the mid-13th century as a base for the conquest and evangelization of Prussia – was destroyed during an uprising in 1454, when the local townspeople revolted against the Teutonic Order. The ruins and the archaeological remains have been excavated and safeguarded. The Old Town was granted an urban charter in 1233, which swiftly led to its expansion as a major commercial trading centre. The adjacent New Town developed from 1264, mainly as a centre for crafts and handiwork. Both urban areas bear witness to the interchange and creative adaptation of artistic experience that took place among the Hanseatic towns.

An exceptionally complete picture of the medieval way of life is illustrated in the original street patterns and early buildings of Toruń. Both the Old Town and the New Town have Gothic parish churches and numerous fine medieval brick townhouses, many of which have retained their original Gothic façades, partition walls, stucco-decorated ceilings, vaulted cellars, and painted decoration. Many townhouses in Toruń were used for both residential and commercial purposes. A fine example is the house in which Nicolaus Copernicus was reputedly born in 1473; it has been preserved as a museum devoted to the famous astronomer’s life and achievements. The townhouses often included storage facilities and remarkable brick granaries, some of which were up to five storeys high. Because so many houses have survived from this period, the medieval plots are for the most part still preserved, delineated by their original brick boundary walls.

[UNESCO] Stare Miasto w Zamościu

tekst i zdjęcie: www.nid.pl/

Zamość jest doskonałym przykładem miasta, które zachowało pierwotny układ urbanistyczny "idealnego miasta renesansowego", z fortyfikacjami i zabudową, w której cechy architektury włoskiej przenikają się z lokalną tradycją artystyczną.

Prywatne miasto kanclerza i hetmana Jana Zamoyskiego, zostało założone w 1580 roku według najlepszych włoskich wzorów "miasta idealnego". Niewielkie korekty wzorca wynikały jedynie z ukształtowania terenu. Rozplanowanie miasta wraz z fortyfikacjami oraz najważniejsze budowle zaprojektował Bernard Morio, architekt z Padwy. Jemu również zawdzięcza Zamość powielany model piętrowej kamienicy rynkowej z podcieniami, zwieńczonej attyką.

Miasto wytyczono na planie wydłużonego pięcioboku, z centralnie usytuowanym, dużym, kwadratowym Rynkiem Wielkim i dwoma mniejszymi placami targowymi: Wodnym i Solnym. Szachownicowa siatka ulic wyznaczyła kwartały zabudowy, w której przewidziano "dzielnice" dla osadników różnych Narodowości, zwłaszcza Ormian i Żydów. Znaczny teren wydzielono pod rezydencję właściciela, a w jej pobliżu zlokalizowano kolegiatę i gmach szkoły – Akademii Zamojskiej, która w zamyśle fundatora miała być odpowiednikiem krakowskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego. W mieście znalazły się również inne świątynie, takie jak: kościół ormiański, synagoga, klasztory franciszkanów i klarysek. Całe miasto otoczone zostało systemem fortyfikacji bastionowych.

Handlowy charakter Zamościa podkreśliły: gmach ratusza wtopiony w jedną z pierzei rynkowych, okazałe kamienice ze sklepami i składami w przyziemiu. Dostęp do pomieszczeń handlowych ułatwiały podcienia, otaczające rynek i biegnące wzdłuż głównych ulic miasta.

Zamość był nie tylko miastem kupieckim, ale również ważną twierdzą w systemie obronnym Rzeczypospolitej. Jako jedno z niewielu miast polskich przetrwał oblężenie w czasie szwedzkiej inwazji na Polskę w połowie XVII wieku. Znaczenie militarne miasta spowodowało, że w 1821 r. zostało ono wykupione z rąk prywatnych przez władze Królestwa Kongresowego i otoczone dodatkowym, nowoczesnym systemem fortyfikacji.

Przekształcenie Zamościa w miasto garnizonowe nie zatarło jego renesansowego wizerunku.

[ENGLISH]

Zamosc was founded in the 16th century by the chancellor Jan Zamoysky as a private "ideal town". Modelled on Italian theories of the 'ideal city' and built by the architect Bernando Morando, a native of Padua, Zamosc is a perfect example of a late-16th-century Renaissance town. It has retained its original layout and fortifications and a large number of buildings that combine Italian and central European architectural traditions.

Old City of Zamość in southeastern Poland is an outstanding example of a late 16th-century Central European town designed and built in accordance with Italian Renaissance theories on the creation of “ideal” cities. This innovative approach to town planning was the result of a very close cooperation between the town’s enlightened founder and the distinguished Italian architect Bernardo Morando. The Old City of Zamość today retains its original rectilinear street plan and its unique blend of Italian and Central European architectural traditions, as well as parts of its encircling fortifications.

Located on the trade route linking western and northern Europe with the Black Sea, Zamość was conceived as a trade-based economic centre. From the outset it was intended to be multinational, and had a high level of religious tolerance. It became the tangible reflection of the social and cultural ideas of the Renaissance, which were readily embraced in Poland, as exemplified by the establishment of a university (Zamość Academy) by Jan Zamoyski, the founder and owner of the town. His architect Bernardo Morando’s city plan combined the functions of a residential palace, an urban ensemble, and a fortress, all in accordance with Renaissance concepts.

The Old City of Zamość has two distinct sections: on the west is the Zamoyski palace, and on the east is the town proper, laid out around three squares. The central Great Market Square, located at the junction of the town’s two main axial streets, is enclosed by arcaded merchants’ houses and anchored by a magnificent Town Hall. These and many other notable structures such as the cathedral, arsenal, and fortification gates illustrate a key feature of this great undertaking: a creative enhancement realized through the incorporation of artistic achievements attained in local architecture. The consistent implementation of Morando’s plan over time has resulted in a stylistically homogeneous urban composition with a high level of architectural and landscape values.

[SANKTUARIA MARYJNE] Kalwaria Zebrzydowska

Autor: Michał "Wittkacy" Witkowski

Historia Kalwarii Zebrzydowskiej rozpoczyna się w roku 1600.

Teren, gdzie obecnie są dróżki kalwaryjskie należał do dóbr dziedzicznych Mikołaja Zebrzydowskiego, ówczesnego wojewody krakowskiego. W wymienionym roku 1600 Zebrzydowski postanowił wybudować na górze Żarek (obecna góra Ukrzyżowania) kaplicę świętego Krzyża według modelu kaplicy Golgoty w Jerozolimie, jaki niedawno otrzymał. W rok później w uroczystość świętego Franciszka 4 października 1601 r. ukończoną kaplicę uroczyście poświęcił nuncjusz papieski Klaudiusz Rangoni. Kaplica miała służyć prywatnej pobożności Wojewody i jego rodziny.

[UNESCO] Obóz koncentracyjny Oświęcim-Brzezinka (Auschwitz- Birkenau)

Jest to jedyny obóz koncentracyjny i zagłady wpisany na Listę światowego dziedzictwa jako symbol okrucieństwa ludzi wobec ludzi w XX wieku. 

Obóz Auschwitz Birkenau, wytwór nazistowskiej ideologii, trudno rozpatrywać w kategoriach kulturowego dorobku ludzkości. Pozostaje on jednak częścią naszego dziedzictwa, choć nie jako dobro kultury, a symbol okrucieństwa, który musi być chroniony dla zachowania pamięci i ku przestrodze. 

Obóz założony został w maju 1940 roku na mocy specjalnego rozkazu Heinricha Himmlera, ministra spraw wewnętrznych III Rzeszy, dowódcy SS i policji. Zlokalizowano go na peryferiach Oświęcimia, polskiego miasta wcielonego do Niemiec. Rozbudowany w kolejnych latach stał się największym miejscem zagłady w czasie II wojny światowej. 

Więziono w nim Polaków, obywateli wielu krajów Europy, a od 1942 r. głównie Żydów. W wyniku planowej eksterminacji, wyniszczającej pracy i nieludzkich warunków bytowania zginęło w tym "kombinacie masowej zagłady" co najmniej 1,2 miliona ludzi przede wszystkim pochodzenia żydowskiego. Większość z nich mordowano w komorach gazowych zaraz po przywiezieniu do obozu, a zwłoki spalono w krematoriach. 

W styczniu 1945 r. hitlerowcy ewakuowali obóz, ale nie zdążyli go zniszczyć. Pozostały obozowe baraki, ruiny krematoriów, ogrodzenia z drutów kolczastych, bocznica kolejowa i bramy obozowe, z których jedna z napisem <i>Arbeit macht frei</i>, stała się symbolem. Zachowały się również obozowe archiwa i przerażające swym autentyzmem, segregowane z niemiecką precyzją i magazynowane osobiste rzeczy ofiar – walizki, buty, protezy, okulary, włosy obcinane więźniom po przybyciu do obozu oraz dokumenty i przedmioty stanowiące często jedyny ślad po ludziach, który stracili tu życie. 

Tę wstrząsającą spuściznę, świadectwo hitlerowskiego ludobójstwa postanowiono zachować "po wsze czasy".

[ENGLISH]

It's only one concentration camp listed on UNESCO as a symbol of cruelty, demolition and destruction from people to people in XX century.

Auschwitz Birkenau, monument to the deliberate genocide of the Jews by the German Nazi regime and to the deaths of countless others, bears irrefutable evidence to one of the greatest crimes ever perpetrated against humanity. It is also a monument to the strength of the human spirit which in appalling conditions of adversity resisted the efforts of the German Nazi regime to suppress freedom and free thought and to wipe out whole races. The site is a key place of memory for the whole of humankind for the Holocaust, racist policies and barbarism; it is a place of our collective memory of this dark chapter in the history of humanity, of transmission to younger generations and a sign of warning of the many threats and tragic consequences of extreme ideologies and denial of human dignity.

The fortified walls, barbed wire, platforms, barracks, gallows, gas chambers and cremation ovens show the conditions within which the Nazi genocide took place in the former concentration and extermination camp of Auschwitz-Birkenau, the largest in the Third Reich. According to historical investigations, 1.5 million people, among them a great number of Jews, were systematically starved, tortured and murdered in this camp, the symbol of humanity's cruelty to its fellow human beings in the 20th century.

Auschwitz Birkenau was the principal and most notorious of the six concentration and extermination camps established by Nazi Germany to implement its Final Solution policy which had as its aim the mass murder of the Jewish people in Europe. Built in Poland under Nazi German occupation initially as a concentration camp for Poles and later for Soviet prisoners of war, it soon became a prison for a number of other nationalities. Between the years 1942-1944 it became the main mass extermination camp where Jews were tortured and killed for their so-called racial origins. In addition to the mass murder of well over a million Jewish men, women and children, and tens of thousands of Polish victims, Auschwitz also served as a camp for the racial murder of thousands of Roma and Sinti and prisoners of several European nationalities.

The Nazi policy of spoliation, degradation and extermination of the Jews was rooted in a racist and anti-Semitic ideology propagated by the Third Reich.

Auschwitz Birkenau was the largest of the concentration camp complexes created by the Nazi German regime and was the one which combined extermination with forced labour. At the centre of a huge landscape of human exploitation and suffering, the remains of the two camps of Auschwitz I and Auschwitz II-Birkenau were inscribed on the World Heritage List as evidence of this inhumane, cruel and methodical effort to deny human dignity to groups considered inferior, leading to their systematic murder. The camps are a vivid testimony to the murderous nature of the anti-Semitic and racist Nazi policy that brought about the annihilation of over one million people in the crematoria, 90% of whom were Jews.




The fortified walls, barbed wire, railway sidings, platforms, barracks, gallows, gas chambers and crematoria at Auschwitz Birkenau show clearly how the Holocaust, as well as the Nazi German policy of mass murder and forced labour took place. The collections at the site preserve the evidence of those who were premeditatedly murdered, as well as presenting the systematic mechanism by which this was done. The personal items in the collections are testimony to the lives of the victims before they were brought to the extermination camps, as well as to the cynical use of their possessions and remains. The site and its landscape have high levels of authenticity and integrity since the original evidence has been carefully conserved without any unnecessary restoration.