Drewniaki na Pogórzu Przemyskim

Zapomniane cudo w lesie

!*****!

Piątkowa Ruska

Pierwsze wzmianki kronikarzy o Piątkowej pochodzą z 1458 r. Zaś z 1552 r. pochodzi informacja, że wieś liczy 43 gospodarstwa, a także dwie karczmy, młyn oraz popa i sołtysa, od których to dóbr i urzędów mieszkańcy płacili podatek. 
– To oznacza, że we wsi musiała istnieć cerkiew, na ówczesne czasy prawosławna Patriarchatu Konstantynopolskiego – wyjaśnia Ewa Bryła ze Stowarzyszenia „Dziedzictwo Mniejszości Karpackich” w Zagórzu, które opiekuje się cerkwią. Niedawno (w drugiej połowie 2016 r.) rozpoczął się remont cerkwi - dzięki czemu ma szansę na przerwanie, pomimo tego, że wyznawców prawosławia wysiedlono stąd po II Wojnie Światowej.

W XVIII wieku Piątkowa liczyła ponad 1000 mieszkańców – w tym 830 wyznania greckokatolickiego. Przed wysiedleniem w 1947 r. we wsi mieszkało 2430 wiernych greckokatolickich, 210 łacińskich oraz 142 mojżeszowych.

Kościół w Jaworniku Ruskim

***

Cerkiew w Lipie

***

Brzeżawa

Siedliska nad Sanem 

Medyka

 

Drewniany kościół parafialny p.w. ŚŚ. Piotra i Pawła, 1607 – 1608, rozbudowany w 1850r., remont w latach 1900 i 1955. Dzwonnica drewniana 1607 – 1608 r.

UNESCO w Bieszczadach

W szeroko pojętych Bieszczadach aż dwie drewniane cerkwie doczekały się nobilitacji UNESCO. Choć geograficznie Turzańsk leży w paśmie Bukowicy (dla tych, co nie wiedzą - okolice Komańczy), a Smolnik nad Sanem - nad Sanem ;) okolice Ustrzyk Górnych. Ale turystycznie zarówno Ciśniańsk0-Wetliński Park Krajobrazowy, jak i tzw.  Kresy bieszczadzkie można spokojnie podpiąć pod Bieszczady.

Smolnik nad Sanem ©

Drewniaki w paśmie Bukowicy

Radoszyce

cerkiew przy granicy

Cerkiew w Radoszycach jest orientowana- czyli prezbiterium skierowane jest ku wschodowi. Położenie takie ma symbolizować rolę Chrystusa, który rozświetlił mroki ziemi- niczym wschodzące słońce. Ogólnie rzecz biorąc natomiast- tradycja ta dotyczy nie tylko świątyń chrześcijańskich, jest bardzo stara i nawiązuje do kultu słońca.

Drewniaki w Górach Sanocko-Turczańskich

 

Równia

Równia 

Cerkiew orientowana, umiejscowiona na wzniesieniu, w zakolu potoku Równia. Przy cerkwi cmentarz, na którym kilka zachowanych nagrobków. 

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, trójkopułowa, z opasaniem opartym na uskokowych rysiach. Ponad babińcem empora konstrukcji słupowej. Sanktuarium, nawa i babiniec kwadratowe w planie. Nawa najobszerniejsza. Na zrębie ścian nawy i babińca tambury (nad nawą ośmioboczny, nad sanktuarium czworoboczny). Dachy nad każdą z przestrzeni w formie kopuł o sferycznym profilu, z okapem ( nad nawą ośmiopołaciowy, nad sanktuarium i babińcem czteropołaciowe). Masyw nawowy najwyższy. U podstawy tamburów dachy koszowe, powyżej zwielokrotnione okapowe. Ściany powyżej opasania i wszystkie połacie dachowe opierzone gontem. Ponad nawą zrębowe sklepienie ośmiopolowe, w sanktuarium zwierciadlane. Portal w zachodniej elewacji i otwory okienne ościeżowe.

Świątynia w Równi należy do nielicznych zachowanych, na terenie południowo-wschodniej Polski, trójdzielnych cerkwi kopułowych.

Równia - wnętrze

Ustianowa Górna

Cerkiew usytuowana wśród zabudowy mieszkalnej w pd.- wsch. części wsi, w odległości ok. 200 m. od drogi Sanok-Ustrzyki Dolne, po jej prawej stronie. Teren cerkiewny na planie nieregularnym, ogrodzony drewnianym płotem na murowanych słupkach. Wejście od strony ul. Wiejskiej (od pn.). W części pn.-zach. (po prawej stronie od wejścia) murowana kaplica neogotycka, przy wejściu, po lewej stronie nowa dzwonnica drewniana, w narożniku pn.- wsch. ołtarz polowy. Cerkiew orientowana, położona w centralnej części placu, otoczona szerokim wieńcem starodrzewia. Przy zakrystii kamienny nagrobek.

Górzanka

Dawna cerkiew greckokatolicka pw. św. Paraskewy w Górzance znajduje się na niewielkim wzgórzu, w otoczeniu starych dębów, przy drodze prowadzącej z Wołkowyji do Baligrodu. Poniżej cerkwi współczesna kapliczka rzymskokatolicka.

Pierwsza wzmianka o cerkwi w tej miejscowości pochodzi z roku 1599 i wspomina drewnianą cerkiew stojącą wówczas  na wzgórzu zwanym Bylite. Cerkiew spłonęła a kolejną wzniesiono w roku 1718 już na nowym miejscu. W roku 1835 rozpoczęto obok niej budowę kolejnej- stojącej do dziś drewnianej cerkwi. Konsekracja odbyła się 10 września 1838 roku. Fundatorem cerkwi był ówczesny właściciel Górzanki- Feliks Giebułtowski (wg innych źródeł był to Piotr Glajzer).

Świątynia została odnowiona w roku 1912. Prace malarskie (polichromia figuralna) wykonał wówczas  Włodzimierz Pawlikowski. Od roku 1948 jest użytkowana jako kościół  rzymskokatolicki- najpierw filialny a od 1969 jako kościół parafialny pw. Wniebowstąpienia Pana Jezusa.

Krościenko

W Muzeum-Zamku w Łańcucie w Dziale Sztuki Cerkiewnej znajdują się skromne fragmenty ikonostasu z XVII i XIX wieku oraz kamienna chrzcielnica z tejże cerkwi. Aktualny wystrój wnętrza jest całkowicie współczesny.

więcej zdjęć https://photos.app.goo.gl/a1U2n8dtw412eJWQ6

Budowla jest orientowana (prezbiterium ku wschodowi), konstrukcji zrębowej, trójdzielna, oszalowana. Dachy kalenicowe, nad nawą kopuła na ośmiobocznym tamburze pokryta jak i pozostała część gontem. Nad prezbiterium oraz babińcem wieżyczki z cebulastymi hełmami. Sklepienie wewnątrz cerkwi belkowane spięte dwoma krzyżującymi się tragarzami.

Przed wejściem, od zachodniej strony, na kamiennej podmurówce znajduje się drewniana, XIX- wieczna dzwonnica o konstrukcji słupowej pokryta gontowym namiotowym daszkiem.

Cerkiew zyskała dużo po wycięciu wianka starych drzew okalających budowlę, dzięki czemu jest lepiej widoczna.

Powyżej przycerkiewny cmentarz m.in. z nagrobkami greckich emigrantów mieszkających niegdyś w Krościenku. Na uwagę zasługuje nagrobek jednego z proboszczów w kształcie trumny położony tuż obok cerkwi.

Brzegi Dolne

Cerkiew Michała Archanioła w Brzegach Dolnych (obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Matki Bożej Różańcowej) — drewniana greckokatolicka cerkiew, wzniesiona we wsi Brzegi Dolne w miejscu wcześniejszej cerkwi, wzmiankowanej już w roku 1615

Kilka zdjec tutaj: https://photos.app.goo.gl/e8TgqCqZJutShWqF8

Łodyna

Cerkiew orientowana, usytuowana w pobliżu drogi Ustrzyki Górne – Wańkowa, ogrodzona drewnianym płotem. Od zachodu murowana dzwonnica parawanowa. 

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/zZx5Zm5ADSAeSDtP9

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z sanktuarium zamkniętym ścianą prostą i zakrystią od północy. Od zachodu przybudowana wieża konstrukcji mieszanej, dwukondygnacyjna. Obecnie istniejącą cerkiew w Łodynie wybudowano w 1862 roku, lub co bardziej prawdopodobne wyremontowano ją w tym czasie. 

W 1911 roku cerkiew ponownie remontowano, wznosząc wówczas  obok niej także murowaną, parawanową dzwonnicę. Cerkiew była filialną parafii w Brzegach Dolnych, należącej do dekanatu zatwarnickiego; po I wojnie w strukturze dekanatu lutowiskiego. W Muzeum Zamku w Łańcucie znajduje się XVI- wieczna ikona Świętego Mikołaja, pochodząca z cerkwi w Łodynie.

Leszczowate

Cerkiew św. Paraskewy w Leszczowatem – drewniana parafialna cerkiew greckokatolicka, znajdująca się w Leszczowatem.

więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/si4RRKbubve3xyCK9

Zbudowana w 1922 w miejscu starszej, drewnianej cerkwi z 1771, została odnowiona w 1937. Należała do dekanatu leskiego.

Na północ od cerkwi znajdowała się murowana kaplica ufundowana w 1861 przez właściciela wsi. Po wojnie cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki.

Czerteż - cerkiew

 Zespół cerkiewny w Czerteżu 

*****

Oddział MBL w Sanoku

Klucze znajdują się u pana Jana Hałajcio, Zabłotce 61, tel: 013-46-320-15

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/9K2CDnxUaiSqPPuMA

Jedną z najcenniejszych i najpiękniejszych cerkwi w województwie 

podkarpackim, ale także w Polsce, jest niewątpliwie świątynia w 

Czerteżu. Znajduje się ona na niewielkim wzgórzu, w otoczeniu 

starych drzew (dębów i lip), po wschodniej stronie drogi wiodącej z 

Sanoka do Rzeszowa. Dotarcie do niej z centrum Sanoka nie jest 

trudne, gdyż od ostatniego przystanku komunikacji miejskiej linii nr 

5 jest to zaledwie 10 minut marszu.

Ta piękna drewniana świątynia była niegdyś parafialną cerkwią 

greckokatolicką pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Zbudowano ja 

w roku 1742 staraniem miejscowego księdza Jana Pacławskiego. 

Remontowano ją w roku 1836, wówczas  kopuły nad prezbiterium 

(wiwtarem) oraz babińcem (narteksem) zastąpiono dachami dwuspadowymi 

oraz wykonano sklepienia kolebkowe. Kolejny remont odbył się w 1921 

roku, kiedy to zmieniono elewację zachodnią oraz dachy, a chór 

przeniesiono z nawy głównej do babińca (narteksu). podczas  prac w 

1967 roku zrekonstruowano okna. Ostatni remont miał miejsce końcem 

lat dziewięćdziesiątych dwudziestego stulecia, kiedy to cerkiew, po 

wieloletnim używaniu przez kościół rzymskokatolicki, przeszła w 1995 

roku ponownie w użytkowanie grekokatolików.

Jest ona obecnie cerkwią Fundacji im. Metropolity Andrzeja 

Szeptyckiego. Nabożeństwa greckokatolickie są  sprawowane w pierwszą 

niedziele miesiąca od maja do września. Warto wspomnieć, że nie jest 

to pierwsza świątynia w tej miejscowości, gdyż informacja o starszej 

cerkwi pochodzi z 1448 roku. Obiekt jest drewniany, orientowany, 

trójdzielny, konstrukcji zrębowej z ostatkami. Częściowo szalowany 

gontem. Posadowiony na kamiennej podmurówce. W przedłużeniu 

prezbiterium (wiwtara) od wschodu znajduje się zakrystia, wzniesiona 

po 1836 roku. Nawa główna szersza, od zachodu węższy babiniec 

(narteks). Nawa we wnętrzu otwarta w kierunku babińca arkadź. W 

prezbiterium i babińcu sklepienia kolebkowe. Nad nawą główną, na 

ośmiobocznym tamburze strop belkowy. Chór muzyczny wsparty w babińcu 

na dwóch, drewnianych, profilowanych słupach z parapetem 

wybrzuszonym na osi.

Na ścianach nawy zachowane polichromie figuralne, z których jedna 

przedstawia księżną Olgę, a druga św. Włodzimierza Wielkiego. Ta 

ostatnia niestety uszkodzona, gdyż wraz ze stara belką usunięto 

część postaci, której nie zrekonstruowano. Zewnątrz cerkiew obiega 

wydatny daszek okapowy (soboty) wsparty na belkach zrębu (rysiach), 

pobity gontem. Od zachodu wejście do babińca przez prostokątny 

portal z rzezanymi gwiazdami i napisem, niestety częściowo 

przysłonięty nowymi drzwiami, nie bardzo pasującymi do cerkwi.

<br /><br />

Stare drzwi drewniane z okuciami, do zakrystii z 1 połowy 

dziewiętnastego wieku, zaś do babińca wykonane około połowy 

osiemnastego wieku ze starym, drewnianym zamkiem, zamykanym ciekawym 

kutym kluczem o nietypowym kształcie. Dachy dwuspadowe, kryte 

gontem, nad nawą główną cebulasta, oktogonalna kopuła pobita gontem, 

zwieńczona ośmioboczną, pełną (pozorną) latarnią.

Ikonostas i wyposażenie wnętrza niestety nie zachowało się. 

Fragmenty ikonostasu znajdują się zbiorach Muzeum Budownictwa 

Ludowego w Sanoku, obrazy zaś i ikony w różnych okolicznych 

kościołach. Zachowały się jedynie dwa posynodalne ołtarze boczne z 

dziewiętnastowiecznymi ikonami. W lewym scena Zwiastowania, zaś w 

prawym Zmartwychwstania. Ikony te odkryto przypadkowo, podczas  

próby "uporządkowania" dwudziestowiecznych ikon Bogurodzicy i 

Chrystusa, gdyż umieszczone były "niekanonicznie" tj. Maryja po 

prawej, a Jezus po lewej stronie dawnego ikonostasu. Stwierdzono, że 

Są one przykręcone na starych, dziewiętnastowiecznych ikonach. We 

wnętrzu znajduje się również obraz przedstawiający Trójcę Świętą, 

pochodzący z 1877 roku, fundowany przez Eliasza Galanka.

Przed świątynią, w osi cerkwi, znajduje się drewniana dzwonnica 

słupowo-zrębowa, postawiona w 1887 roku przez cieślę Seńka Kiktę. 

Remontowana w 1960 roku. Szalowana deskami w pionie. Na rzucie 

kwadratu o dwóch kondygnacjach: dolna konstrukcji słupowej z 

przejściem na przestrzał, górna konstrukcji zrębowej, oddzielona 

daszkiem okapowym, z prostokątnymi okienkami. Dołem dzwonnicy 

biegnie fartuch. Wewnątrz portal z rzezanymi rozetami, datą budowy i 

nazwiskiem cieśli. Pokryta dachem namiotowym o falistych połaciach 

pobitym gontem, zwieńczonym czworoboczną pełną (pozorną) latarnią.

Po remoncie w 1967 roku planowano uczynienie z niej filii MBL w 

Sanoku. Jednakże w Boże Narodzenie wdarli się do cerkwi siłą 

mieszkańcy Czerteża, a w 1968 roku władze uznały status quo i aż do 

1995 roku odbywały się tu nabożeństwa rzymskokatolickie. Wtedy to 

bowiem powstał we wsi nowy, murowany kościół i cerkiew nie była już 

potrzebna. Ostatnimi opiekunami cerkwi byli Słoneccy z Jurowiec. 

Obok cerkwi znajduje się stary, przycerkiewny cmentarzyk.

Od października 2008 roku właścicielem i opiekunem cerkwi jest 

Fundacja Metropolity Andrzeja Szeptyckiego.

Tekst: Robert Bańkosz, ze strony: www.filokalia.pl/o-cerkwi

Krościenko - cerkiew

 W Muzeum-Zamku w Łańcucie w Dziale Sztuki Cerkiewnej znajdują się skromne fragmenty ikonostasu z XVII i XIX wieku oraz kamienna chrzcielnica z tejże cerkwi. Aktualny wystrój wnętrza jest całkowicie współczesny.

więcej zdjęć https://photos.app.goo.gl/a1U2n8dtw412eJWQ6

Budowla jest orientowana (prezbiterium ku wschodowi), konstrukcji zrębowej, trójdzielna, oszalowana. Dachy kalenicowe, nad nawą kopuła na ośmiobocznym tamburze pokryta jak i pozostała część gontem. Nad prezbiterium oraz babińcem wieżyczki z cebulastymi hełmami. Sklepienie wewnątrz cerkwi belkowane spięte dwoma krzyżującymi się tragarzami.

Przed wejściem, od zachodniej strony, na kamiennej podmurówce znajduje się drewniana, XIX- wieczna dzwonnica o konstrukcji słupowej pokryta gontowym namiotowym daszkiem.

Cerkiew zyskała dużo po wycięciu wianka starych drzew okalających budowlę, dzięki czemu jest lepiej widoczna.

Powyżej przycerkiewny cmentarz m.in. z nagrobkami greckich emigrantów mieszkających niegdyś w Krościenku. Na uwagę zasługuje nagrobek jednego z proboszczów w kształcie trumny położony tuż obok cerkwi.

Liskowate - cerkiew w ruinie

 https://www.geocaching.com/geocache/GC7XRN9

W Górach Sanocko-Turczańskich w miejscowości Liskowate położona jest cerkiew zbudowana w stylu bojkowskim w 1832 roku, choć historycy sugerują jej wcześniejsze powstanie ze względu na styl XVII - wieczny budowli. Wzmianki o pierwszej cerkwi sięgają 1564 roku. Została znacznie przebudowana podczas remontu w 1929 roku, m.in. powiększono okna w prezbiterium. Jest to cerkiew zbudowana w stylu archaicznym ruskim, o surowych, gotyckich formach wyciosanych w drewnie, podobna do budowli z Równi, Grąziowej (skansen w Sanoku) i Smolnika.

Cerkiew usytuowana jest w pd. części wsi, na wzniesieniu, ok. 200 m od drogi Ustrzyki Dolne-Przemyśl, po jej stronie płn. Na płn. od cerkwi rozciąga się cmentarz. Teren cerkiewny wraz z cmentarzem ogrodzony jest drewnianym parkanem. W pd.-zach. części ogrodzenia murowana bramka-dzwonnica. W sąsiedztwie cerkwi relikty starodrzewia.

więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/4FkHzsTuQNxgtSVT7

Cerkiew posadowiona na kamiennej podmurówce, drewniana, konstrukcji zrębowej, węgłowana na obłap z ostatkami, które w górnej części mocno wysunięte, podtrzymują płatwie wydatnego daszku okapowego (opasania), obiegającego świątynię z trzech stron (pierwotnie wokół – o czym świadczą zachowane, wysunięte belki zrębu i jedna belka poprzeczna). Powyżej opasania pokrycie gontem, poniżej pozostawiony zrąb. Trójdzielna, o poszczególnych członach na rzucie zbliżonym do kwadratu. Po obu stronach sanktuarium dwie prostokątne zakrystie nie wyodrębnione w bryle. 

Ma charakter trójdzielny, jest pokryta dwoma dachami namiotowymi (nad babińcem i prezbiterium) i jednym dwuspadowym (nad prezbiterium). Nawa ma tę samą szerokość co sanktuarium z dwoma zakrystiami umieszczonymi po jego obu stronach, natomiast babiniec jest węższy, dwukondygnacyjny, a nad nim znajduje się pomieszczenie, w którym dawniej znajdowała się kaplica z ikonostasem pod wezwaniem Świętego Dymitra. Takie rozwiązanie architektoniczne świadczy o unikatowym charakterze cerkwi, gdyż bardzo rzadko budowano kaplice nad babińcem. Kiedyś do tej kaplicy wchodziło się po zewnętrznej galeryjce. Babiniec posiada obszerny przedsionek. Na zewnątrz ściany w dużej części są pobite gontem, podobnie jak dachy. Wokół budynku na belkach zrębu biegnie daszek okapowy kryty gontem. Do świątyni prowadzą drzwi z okuciami i z zamkiem z XIX wieku.

Okna w nawie zamknięte półkoliście, w babińcu dwa okna prostokątne, w zakrystiach kwadratowe. W elewacji zach. dwa prostokątne otwory wejściowe w górnej i dolnej kondygnacji. W elewacji pd. prostokątny otwór wejściowy z datą i nazwiskiem (zapewne cieśli) w nadprożu.

Sanktuarium nakryte wysokim dachem dwuspadowym z załomem, przechodzącym u dołu płynnie w opasanie wspólne dla całego budynku. Od wschodu ściana szczytowa, stanowiąca efekt modernizacji z 1976 r. Nawa i babiniec nakryte dachami namiotowymi jednozałomowymi. 

Wewnątrz nad nawą sklepienie zwierciadlane, wzmocnione dwoma krzyżującymi się tragarzami. Na jednym z tragarzy data budowy i nazwiska majstrów. W sanktuarium strop z fasetą, w zakrystiach i babińcu stropy belkowe. Chór muzyczny nadwieszony o prostym parapecie. Ściany pozbawione polichromii.

Na teren cerkiewny zaprasza otynkowana parawanowa dzwonnica z cegły i kamienia z XIX wiek. W dolnej części znajduje się zamurowana półkoliście zamknięta arkada, w górnej  części są trzy arkady na dzwony. Przykrywa ją dwuspadowy daszek gontowy zwieńczony trzema wieżyczkami sygnaturowymi.

Liskowate w latach 1944–1951 należało do Związku Radzieckiego. Wróciło do Polski w ramach Umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951 roku. Cerkiew została zagospodarowana przez greckich komunistów-emigrantów, którzy wykorzystywali ją jako magazyn nawozów. Wtedy uległo zniszczeniu całe wyposażenie świątyni. Częściowa konserwacja obiektu została przeprowadzona w latach 60-tych XX wieku a w roku 1973 oddano go w użytkowanie parafii rzymskokatolickiej i była kościołem filialnym parafii Krościenko do czasu wybudowania nowego, murowanego kościoła parafialnego. Obecnie obiekt jest nieużytkowany i niestety popada w ruinę.

Poręby Dymarskie

Kościół św. Stanisława i Wojciecha w Porębach Dymarskich został wzniesiony w Cmolasie w latach 1656-60. Do Poręb został przeniesiony w 1979 r. Przed 1735 r. do kościoła dobudowano wieżę. Później świątynia była wielokrotnie odnawiana.

Jednak po wzniesieniu w Cmolasie nowego kościoła, stary został opuszczony i zaczął niszczeć. Dopiero w Porębach odzyskał dawną świetność. Kościół o konstrukcji zrębowej, z więżą-dzwonnicą konstrukcji słupowej. Prezbiterium powstało na planie prostokąta, od północy przylega do niego zakrystia. Nawa również na planie prostokąta, nieco szersza od prezbiterium.

Zaklików - kościół św. Anny

  https://www.geocaching.com/geocache/GC5YKZV

Kościół w Zaklikowie zbudowany z drzewa modrzewiowego około 1580 roku. Kościół był filią parafii w Zdziechowicach. Przy kościele w 1581 r. wybudowano przytułek i założono szkołę parafialną. Gdy w latach 1585-1590 dobra zdziechowicko-zaklikowskie przejął Marcin Gniewosz, który był wyznania kalwińskiego, kościół pw. św. Anny stał się siedzibą proboszcza, ponieważ stary kościół parafialny w Zdziechowicach został zamieniony na zbór kalwiński. Po upadku gminy kalwińskiej (ok. 1594) i spaleniu się zboru był jedynym kościołem w dawnej parafii zdziechowickiej. Jednak nie został kościołem parafialnym, gdy na nowo erygowano parafię, tym razem już w samym Zaklikowie. Funkcję tę przejął bowiem murowany kościół pw. św. Trójcy, ufundowany przez Annę, wdowę po Marcinie Gniewoszu.

Budynek kościoła był wielokrotnie remontowany, m.in. w XIX wieku dobudowano kruchtę i zakrystię. Ostatni generalny remont maił miejsce w latach 2010-2011. Obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej jako, że jest jest położony na lokalnym cmentarzu. Na zewnętrznych ścianach zawieszane są tabliczki pogrzebowe zmarłych parafian – jest to zwyczaj sięgający czasów powstania styczniowego.

Leszno - Poździacz - Cerkiew greckokatolicka Trójcy Świętej

  

Dawna drewniana kaplica greckokatolicka pw. Trójcy Świętej została zbudowana w 1857. Stoi przy polnej drodze za wsią. Została opuszczona po 1947, jednak w latach 1991-1993 została wyremontowana i rozbudowana. Od 1990 służy jako greckokatolicka cerkiew parafialna.

Kaplica ma konstrukcję dwubryłową; składają się z nawy i prezbiterium o jednakowej szerokości, które przykryte są blaszanym dachem o jednej kalenicy. Na środku kalenicy wieżyczka posiada sygnaturkę. Przed nawą znajduje się węższy i niższy przedsionek, a przed nim obszerne zadaszenie chroniące przed deszczem. Podwaliny cerkwi są osłonięte szerokim ochronnym okapem z blachy.

Leszno - Pozdziacz - cerkiew Bazylego Wielkiego

Cerkiew pw. św. Bazylego Wielkiego w Poździaczu (Lesznie) zbudowano w 1737 r. na miejscu starszej świątyni. Po wysiedleniu miejscowej ludności ukraińskiej w latach 40. XX w. stała opuszczona. W 1957 r. cerkiew została przejęta do kultu przez Kościół rzymskokatolicki, zyskała wezwanie Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny.

Świątynia jest orientowana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z kryłosami w nawie. Prezbiterium zamknięte trójbocznie, sklepione kolebką. Dach nad sanktuarium kalenicowy, pięciopołaciowy. Nawa na planie kwadratu nakryta sferyczną ośmiopołaciową kopułą posadowiona na tamburze z pozorną latarnią w zwieńczeniu. U podstawy tamburu daszki koszowe. Narteks pod dachem dwuspadowym. Opasanie wsparte na rysiach (sanktuarium) i słupach. Kryłosy niskie, na planie prostokąta, pod dachami pulpitowymi.

Oryginalny ikonostas został przeniesiony do Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku i umieszczony w cerkwi z Grąziowej. W czasie ostatnich remontów wycięto oryginalny portal główny (z inskrypcją zawierającą datę), ściany pobito wewnątrz boazerią oraz zastąpiono blachą gontowe poszycie dachu.

Na terenie cerkiewnym uszkodzone zabytkowe kamienne nagrobki. Obok cerkwi stała drewniana, czworoboczna dzwonnica z XVIII w. z XVI-wiecznym dzwonem, która runęła w 2000 r. Obecnie stoi tam współczesna spawana, niewielka wieża.

W pobliżu dawnej cerkwi parafialnej, przy drodze wiejskiej, usytuowana jest drewniana greckokatolicka kaplica pw. Trójcy Świętej wybudowana w 1858 r. Obecnie funkcjonuje jako greckokatolicka cerkiew parafialna.

W 1977 r. zmieniano nazwy miejscowości brzmiące ukraińsko – Poździacz otrzymał nazwę Leszno. W czasie tzw. pierwszej Solidarności (1981 r.) przywrócono poprzednie nazewnictwo. Jednak kilka miesięcy później, na wniosek mieszkańców, Poździacz ponownie nazwano Lesznem.

MUZEUM PRZEMYSŁU NAFTOWEGO I GAZOWNICZEGO W BÓBRCE

 

Kopalnia ropy naftowej w Bóbrce, obecnie Muzeum Przemysłu Naftowego i Gazowniczego im. Ignacego Łukasiewicza – otwarta w 1854 roku i nadal działająca, kopalnia ropy naftowej w Bóbrce w Gminie Chorkówka, koło Krosna. Jej założycielami byli Ignacy Łukasiewicz, Tytus Trzecieski i Karol Klobassa-Zrencki.

źródło: bobrka.pl

Muzeum znajduje się na terenie najstarszej na świecie nadal działającej kopalni ropy naftowej.

Do najcenniejszych zabytków muzealnych należą obiekty, pochodzące z czasów Ignacego Łukasiewicza:

• Obelisk ufundowany w 1872 roku przez Ignacego Łukasiewicza.
• kopanka Franek, wykonana ręcznie około 1860 roku do głębokości 50 m, a następnie w latach późniejszych pogłębiona za pomocą wiertnicy ręcznej do głębokości 150 m.
• kopanka Janina; ręcznie wykopana do głębokości 132 m, a następnie pogłębiona wiertnicą ręczną do głębokości 250 m; do dziś jest eksploatowana.
• warsztat mechaniczny z 1864 roku, o konstrukcji drewnianej, który służył do obsługi wierceń metodą udarową. Znajdują się w nim najprostsze maszyny obróbcze

• Budynek Administracyjny kopalni tzw. Dom Łukasiewicza z 1865 roku, w którym zorganizowano ekspozycję apteczną. Prezentowane są tam również słuchowiska poświęcone historii odkrycia nafty i założenia kopalni ropy naftowej w Bóbrce. W budynku zgromadzono kolekcję lamp naftowych, fotografii oraz ekspozycję geologiczną.
• drewniana kuźnia kopalniana z 1856 roku; we wnętrzu znajdują się dwa paleniska zbudowane z cegły, podsycane za pomocą skórzanego miecha z lat 1890-1895; wyposażona jest w stare narzędzia kowalskie;
• zrekonstruowana wiertnica ręczna z 1862 roku, służąca do wiercenia metodą udarową płytkich otworów.

Wśród zabytków muzealnych w Bóbrce znajdują się także obiekty:

• kotłownia z końca XIX wieku o konstrukcji drewnianej, która dostarczała pary do napędu urządzeń kopalnianych. W kotłowni znajduje się kocioł płomienicowy.
• wiertnica typu kanadyjskiego z 1885 roku, napędzana lokomobilą parową.
• wiertnica udarowa typu Bitków z 1923 roku.
• urządzenia wiertnicze typu SM;
• urządzenia wiertnicze obrotowe typu Trauzl OP-1200, N1400S;
• pompy, sprężarki dawnej konstrukcji;
• kieraty do grupowego pompowania odwiertów: z 1890 roku oraz z okresu międzywojennego;
• zbiór gazomierzy domowych i przemysłowych;
• aparatura laboratoryjna;
• zbiór narzędzi do wierceń obrotowych.

W sieci:

• https://bobrka.pl/

Spalony kościół w Grabowce

  

https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP8UPJ

Grabówka jest niewielką podkarpacką wsią i terytorialnie wchodzi w skład gminy Dydnia, powiat Brzozów. Na temat jej historii wiemy niewiele. Właścicielem posiadłości tybularnej Grabówka około połowy wieku XIX był Tomasz Wisłocki a pod koniec XIX wieku – Władysław Hićkiewicz. Grabówka należy do parafii rzymskokatolickiej w Grabownicy Starzeńskiej. Najciekawszymi zabytkami tej wsi są niewątpliwie: drewniany kościół rzymskokatolicki oraz stara murowana cerkiew greckokatolicka.

W czasie II wojny światowej w Grabówce mieściła się placówka AK. Jej dowódca od 1943 roku był Mieczysław Bielec działający pod pseudonimem „Błysk”. Od sierpnia 1944 roku oddział przekształcił się w Oddział Samoobrony przed oddziałami UPA a w 1946 roku wszedł w skład SOO NSZ jako III kompania struktury dowodzonej przez Antoniego Żubryda.

 

 Historia

Grabówka należy do parafii rzymskokatolickiej w Grabownicy Starzeńskiej. Drewniany, zabytkowy kościół, który się tutaj znajduje pierwotnie był usytuowany w Grabownicy Starzeńskiej. Został tam wybudowany przez Hieronima Nagórskiego w latach 1624-1631 po najeździe tatarskim, podczas którego spłonął wcześniejszy kościół z 1593 roku (ufundowany przez Jerzego Pełkę). Drewniany kościółek w Grabownicy służył parafianom do roku 1920, kiedy to poświęcono i oddano do użytku nową murowaną świątynię, która mogła pomieścić licznych parafian. Stary kościółek przeniesiono w 1921 roku do Grabówki i posadowiono na niewielkim, malowniczym wzniesieniu, gdzie została utworzona parafia pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Przez wiele lat służył on wyznawcom rzymskokatolickim. Kościół spłonął w nocy z 18 na 19 kwietnia 2007 roku.

 

Budowa i wyposażenie 

Drewniany kościół zbudowany był na podmurówce, posiadał konstrukcję zrębową, składał się z jednej nawy i prezbiterium w kształcie prostokąta, nad którymi osobno położono dwuspadowe dachy z blachy. Na szczycie dachu umieszczona była oktagonalna wieżyczka z latarnią. Ściany kościoła pokrywał szalunek z desek. Najcenniejszym elementem wyposażenia była belka tęczowa z barokowym krucyfiksem z XVII wieku oraz naturalnej wielkości rzeźbami Matki Bożej i Świętego Jana Ewangelisty (XIX wiek). Na deskowanym, płaskim stropie zamieszczona była barwna polichromia. Nad wejściem do nawy głównej znajdował się chór z płaskim, dekorowanym parapetem (sztuka snycerska) oraz osiemnastowiecznymi organami, również przywiezionymi z Grabownicy. W wyniku pożaru w 2007 roku zniszczeniu uległo niemal całe wnętrze świątyni (nie spłonęła zakrystia i wejście). Uratowano jedynie obraz z ołtarza głównego, krzyż stojący przy ołtarzu i obrazy drogi krzyżowej.

 

Sarzyna - cmentarz wojenny

 https://www.geocaching.com/geocache/GC5FQEQ

Cmentarz wojenny Sarzyna - Zagroda zlokalizowany jest pomiędzy zachodnim skrajem zabudowań wsi Sarzyny w dzielnicy Zagroda. Bardzo łatwy dojazd od drogi krajowej nr 77 (skręcamy w asfaltową ulicę Miazgi). Na lekkim wzniesieniu biały betonowy krzyż, do niego przytwierdzona tabliczka z następującym napisem:

NIECH TAK  LEKKA BĘDZIE WAM MOGIŁA 

JAK TA NA ZIEMI CIĘŻKA DOLA BYŁA 

CIERPIEŃ WASZYCH ŁEZ I GORYCZY

ŚWIAT NIE ZOBACZY LECZ BÓG POLICZY

Ś. P. ŻOŁNIERZOM POLSKIM ROSYJSKIM

AUSTROWĘGIERSKIM  NIEMIECKIM POLEGŁYM

W BITWIE NA SARZYŃSKIEJ ZIEMI W

CZASIE I WOJNY ŚWIATOWEJ W 1914 I W 

MAJU 1915 ROKU SPOCZYWAJĄCYM NA TYM

CMENTARZU WOJENNYM KU

WIECZNEJ PAMIĘCI

MIESZKAŃCY SARZYNY

1992 ROK

Brak jakichkolwiek elementów pierwotnego urządzenia, nieustalona pierwotna powierzchnia i liczba pochowanych. Cmentarz odnowiono w 1990 r. jako wspólny wysiłek pp. Edwarda Zielińskiego, Wincentego Pażyry, jego syna – Krzysztofa, Stanisława Pinderskiego, Franciszka Stachnio. Pracownicy odlewni Zakładów Chemicznych” Organika Sarzyna” odlali figurę Jezusa, a pan Pażyra wykonał tablicę inskrypcyjną. Zebrał on równiez relację świadków z działań I wojny Światowej oraz dotyczące tego cmentarza, które później wydał w formie broszury. Poświęcenie cmentarza odbyło się 29 VI 1992 r. W Sarzynie istniały też prowizoryczne cmentarze na Fuglowcu i Treskowej górze, ale ciała z nich ekshumowano i pochowano na pierwszym cmentarzu parafialnym.

CW 003 - Ozenna

https://www.geocaching.com/geocache/GC3JYDH

Projektował Duszan Jurkowicz. Pochowani są na nim żołnierze austro-węgierscy (67) - Znanych z nazwisk jest 10. a ich przynależność pułkowa to: 47. pułk piechoty z Mariboru w Słowenii oraz 2. batalion strzelców polowych z Borgo i Rosjanie (356), głównie bezimienni, znany bowiem z nazwiska jest tylko 1. 

Cmentarz wybudowany został na miejscu cmentarza przyfrontowego założonego przez żołnierzy, znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie, dziś nieistniejącej, cerkwi z 1867 r. pod wezwaniem Bazylego Wielkiego 

 Jurkowicz zaprojektował obiekt na rzucie prostokąta ogrodzonego niskim murem kamiennym dostosowanym uskokami do spadku terenu i podzielonego na kwatery: austro - węgierską i rosyjską, oddzielone od siebie murkiem ze schodkami. Kwatera "austriacka" posiadała wyróżnienie w postaci ściany pomnikowej z tablicą inskrypcyjną która głosiła: 

WIERNYCH SYNÓW, KTÓRZY ODDALI SWE ŻYCIE, 

KRYJE Z WDZIĘCZNOŚCIĄ I DUMĄ ZIEMIA OJCZYSTA 

Ściana ta była zwieńczona trzema kamiennymi kubicznymi kostkami, wyciętymi w ten sposób iż na każdej płaszczyźnie kubika widoczny był krzyż grecki (fot.2) Kwatera "rosyjska" posiadała pomnik także w postaci ściany pomnikowej, z tablicą inskrypcyjną , której napis głosi w wolnym tłumaczeniu: 

POLEGŁYM WROGOM MIEJSCE OSTATNIEGO SPOCZYNKU POŚWIĘCAJĄ WSPÓŁCZUCIE I HUMANIZM 

Forma pomnika "rosyjskiego" była skromniejsza niż na kwaterze "austriackiej" i zwieńczono go tylko 1 krzyżem – na to wskazywały pozostałości po krzyżach-kubikach, rozrzucone po terenie cmentarza wojennego jak też znajdujące się na terenie cmentarza wiejskiego (do roku 2003) . W sumie z tychże elementów dawało się złożyć 4 krzyże kubiczne, z czego jeden o mniejszych od pozostałych wymiarach, można więc wyciągnąć z tego wniosek że 3 krzyże wieńczyły pomnik kwatery „austriackiej” zaś 1, mniejszy ale wykonany w takiej samej formie wieńczył pomnik kwatery „rosyjskiej” (lub też mniejszy krzyż znajdował się na murze ogrodzenia - analogicznie na przykład do cmentarza nr 56 w Smerekowcu).

 Podobną konkluzję można wyciągnąć z przeglądnięcia dokumentacji archiwalnej tego cmentarza (w całości zresztą opublikowanej w "Polegli w Galicji Zachodniej" J. Drogomira i składającej się z planu inwentaryzacyjnego cmentarza sporządzonego w latach międzywojennych, spisu pochowanych i zbiorowego opisu elementów architektonicznych dla wszystkich zachodniogalicyjskich cmentarzy; w krakowskim Archiwum Państwowym nie ma więcej materiałów dot. tego obiektu). 

Z notatki zamieszczonej w spisie elementów architektonicznych, w rubryce "Denkmäler" (pomniki) która brzmi: "2 Giebeldenkmäler aus Bruchstein, das österr. Denkmal mit 3 Steinkreuzen" (2 ścianki pomnikowe z kamienia łamanego, pomnik austriacki z 3 kamiennymi krzyżami ) i opisującej ten właśnie obiekt można prosto wywnioskować, że kwatera austriacka była silniej zaakcentowana architektonicznie niż rosyjska. 

Niemal identyczny opis znajduje się w dziele R. Brocha i H. Hauptmanna "Zachodniogalicyjskie groby bohaterów", w tekście niemieckim - w polskim tłumaczeniu uwagę, iż krzyże wieńczyły tylko kwaterę austriacką z nieznanego powodu pominięto. Podobny wniosek wyciąga się spoglądając na w/w plan inwentaryzacyjny - wprawdzie obie ścianki pomnikowe są na nim zaznaczone, z tym że ścianka na kwaterze rosyjskiej jest wyraźnie mniejsza zaś autor planu do ścianki na kwaterze austriackiej dorysował w tylnej części 3 występy (prawdopodobnie w formie przypominającej przypory), odpowiadające 3 krzyżom z opisu. 

Pogląd, iż pomnik kwatery rosyjskiej został wykonany w formie skromniejszej niż na austriackiej prezentuje także prof. Matuš Dulla, wybitny znawca twórczości Jurkoviča w swojej książce "Vojenske cintoriny v zapadnej Haliči. Dušan Jurkovič 1916/1917" : "V tejto časti bol vybudovaný výrazný zadný múrik s pamätnou tabuľou a trojicou kamenných krížov, vpísaných do kocky a štvorstranné orientovaných. (...). Ruská časť nemala kamenné kríže na zadnom múriku."

 (W tej części była wykonana wyraźnie zaznaczona tylna ścianka z tablicą pamiątkową i trójcą kamiennych krzyży wpisanych w kostki i czterostronnie zorientowanych (...) Część rosyjska nie posiadała krzyży kamiennych na tylnej ściance.). Można przypuszczać dlaczego projektant cmentarza wyróżnił kwaterę austriacką - znajdowała się ona po prostu poniżej kwatery rosyjskiej i wymagała zaakcentowania, wobec faktu, że pochowano w tej części żołnierzy armii zwycięskiej. Przypuszczenie takiej intencji Jurkowicza potwierdza dodatkowo plan cmentarza - pomimo że kwatera rosyjska jest bliższa drodze wiejskiej to nie posiada ona bezpośredniego wejścia - najpierw wchodzi się długim chodnikiem położonym pomiędzy dwoma murkami na kwaterę austriacką, omijając kwaterę rosyjską z lewej. Dopiero z kwatery austriackiej można wejść, po kilku schodkach na kwaterę rosyjską. Przekaz takiego układu architektonicznego jest jasny: najpierw należy odwiedzić i złożyć hołd zwycięzcom potem zaś pokonanym.

 Do 2003 roku cmentarz znajdował się w opłakanym stanie, większość oryginalnych elementów była zniszczona - dawało się rozpoznać zarys cmentarza , schodki oddzielające kwatery A i B oraz jedną ławeczkę betonową przy murze. Ponadto w rowie obok można było znaleźć pękniętą na pół tablicę pomnikową kwatery "rosyjskiej" oraz resztki z ostatniego oryginalnego drewnianego krzyża nagrobnego Na terenie obu kwater można było znaleźć miejsca posadowienia oryginalnych krzyży nagrobnych w postaci tzw. „szklanek” – pionowych kanałów o ściankach wykonanych z 4 prefabrykowanych płytek betonowych. Od roku 2003 trwa remont cmentarza wykonywany przez gminę Krempna i częściowo finansowany środkami Austriackiego Czarnego Krzyża. 

Do czerwca 2006 roku odbudowano ogrodzenie cmentarza oraz pomniki obu kwater wykorzystując elementy oryginalnej kamieniarki (tablice i krzyże w przypadku kwatery „austriackiej”), z tym że na pomniku kwatery „rosyjskiej” wykonano w miejsce 1 krzyża kubicznego 3 krzyże w innej formie z nowych elementów kamiennych. Niestety takie zwieńczenie pomnika nie znajduje odzwierciedlenia w zachowanych archiwaliach jak też nie znajduje żadnej analogii do innych zachowanych kamiennych (także na rysunkach archiwalnych) elementów projektowanych przez Jurkowicza – jest więc zniekształceniem pierwotnej formy tego obiektu i zniekształceniem pomysłu polegającego na wyeksponowaniu kwatery austro-węgierskiej (obecnie pomnik kwatery rosyjskiej dominuje nad całością założenia ). Wyrównano także powierzchnię kwater i wyeksponowano miejsca pierwotnego posadowienia krzyży nagrobnych.