Drewniaki w Górach Sanocko-Turczańskich

 

Równia

Równia 

Cerkiew orientowana, umiejscowiona na wzniesieniu, w zakolu potoku Równia. Przy cerkwi cmentarz, na którym kilka zachowanych nagrobków. 

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, trójkopułowa, z opasaniem opartym na uskokowych rysiach. Ponad babińcem empora konstrukcji słupowej. Sanktuarium, nawa i babiniec kwadratowe w planie. Nawa najobszerniejsza. Na zrębie ścian nawy i babińca tambury (nad nawą ośmioboczny, nad sanktuarium czworoboczny). Dachy nad każdą z przestrzeni w formie kopuł o sferycznym profilu, z okapem ( nad nawą ośmiopołaciowy, nad sanktuarium i babińcem czteropołaciowe). Masyw nawowy najwyższy. U podstawy tamburów dachy koszowe, powyżej zwielokrotnione okapowe. Ściany powyżej opasania i wszystkie połacie dachowe opierzone gontem. Ponad nawą zrębowe sklepienie ośmiopolowe, w sanktuarium zwierciadlane. Portal w zachodniej elewacji i otwory okienne ościeżowe.

Świątynia w Równi należy do nielicznych zachowanych, na terenie południowo-wschodniej Polski, trójdzielnych cerkwi kopułowych.

Równia - wnętrze

Ustianowa Górna

Cerkiew usytuowana wśród zabudowy mieszkalnej w pd.- wsch. części wsi, w odległości ok. 200 m. od drogi Sanok-Ustrzyki Dolne, po jej prawej stronie. Teren cerkiewny na planie nieregularnym, ogrodzony drewnianym płotem na murowanych słupkach. Wejście od strony ul. Wiejskiej (od pn.). W części pn.-zach. (po prawej stronie od wejścia) murowana kaplica neogotycka, przy wejściu, po lewej stronie nowa dzwonnica drewniana, w narożniku pn.- wsch. ołtarz polowy. Cerkiew orientowana, położona w centralnej części placu, otoczona szerokim wieńcem starodrzewia. Przy zakrystii kamienny nagrobek.

Górzanka

Dawna cerkiew greckokatolicka pw. św. Paraskewy w Górzance znajduje się na niewielkim wzgórzu, w otoczeniu starych dębów, przy drodze prowadzącej z Wołkowyji do Baligrodu. Poniżej cerkwi współczesna kapliczka rzymskokatolicka.

Pierwsza wzmianka o cerkwi w tej miejscowości pochodzi z roku 1599 i wspomina drewnianą cerkiew stojącą wówczas  na wzgórzu zwanym Bylite. Cerkiew spłonęła a kolejną wzniesiono w roku 1718 już na nowym miejscu. W roku 1835 rozpoczęto obok niej budowę kolejnej- stojącej do dziś drewnianej cerkwi. Konsekracja odbyła się 10 września 1838 roku. Fundatorem cerkwi był ówczesny właściciel Górzanki- Feliks Giebułtowski (wg innych źródeł był to Piotr Glajzer).

Świątynia została odnowiona w roku 1912. Prace malarskie (polichromia figuralna) wykonał wówczas  Włodzimierz Pawlikowski. Od roku 1948 jest użytkowana jako kościół  rzymskokatolicki- najpierw filialny a od 1969 jako kościół parafialny pw. Wniebowstąpienia Pana Jezusa.

Krościenko

W Muzeum-Zamku w Łańcucie w Dziale Sztuki Cerkiewnej znajdują się skromne fragmenty ikonostasu z XVII i XIX wieku oraz kamienna chrzcielnica z tejże cerkwi. Aktualny wystrój wnętrza jest całkowicie współczesny.

więcej zdjęć https://photos.app.goo.gl/a1U2n8dtw412eJWQ6

Budowla jest orientowana (prezbiterium ku wschodowi), konstrukcji zrębowej, trójdzielna, oszalowana. Dachy kalenicowe, nad nawą kopuła na ośmiobocznym tamburze pokryta jak i pozostała część gontem. Nad prezbiterium oraz babińcem wieżyczki z cebulastymi hełmami. Sklepienie wewnątrz cerkwi belkowane spięte dwoma krzyżującymi się tragarzami.

Przed wejściem, od zachodniej strony, na kamiennej podmurówce znajduje się drewniana, XIX- wieczna dzwonnica o konstrukcji słupowej pokryta gontowym namiotowym daszkiem.

Cerkiew zyskała dużo po wycięciu wianka starych drzew okalających budowlę, dzięki czemu jest lepiej widoczna.

Powyżej przycerkiewny cmentarz m.in. z nagrobkami greckich emigrantów mieszkających niegdyś w Krościenku. Na uwagę zasługuje nagrobek jednego z proboszczów w kształcie trumny położony tuż obok cerkwi.

Brzegi Dolne

Cerkiew Michała Archanioła w Brzegach Dolnych (obecnie rzymskokatolicki kościół parafialny pw. Matki Bożej Różańcowej) — drewniana greckokatolicka cerkiew, wzniesiona we wsi Brzegi Dolne w miejscu wcześniejszej cerkwi, wzmiankowanej już w roku 1615

Kilka zdjec tutaj: https://photos.app.goo.gl/e8TgqCqZJutShWqF8

Łodyna

Cerkiew orientowana, usytuowana w pobliżu drogi Ustrzyki Górne – Wańkowa, ogrodzona drewnianym płotem. Od zachodu murowana dzwonnica parawanowa. 

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/zZx5Zm5ADSAeSDtP9

Cerkiew drewniana, konstrukcji zrębowej, trójdzielna, z sanktuarium zamkniętym ścianą prostą i zakrystią od północy. Od zachodu przybudowana wieża konstrukcji mieszanej, dwukondygnacyjna. Obecnie istniejącą cerkiew w Łodynie wybudowano w 1862 roku, lub co bardziej prawdopodobne wyremontowano ją w tym czasie. 

W 1911 roku cerkiew ponownie remontowano, wznosząc wówczas  obok niej także murowaną, parawanową dzwonnicę. Cerkiew była filialną parafii w Brzegach Dolnych, należącej do dekanatu zatwarnickiego; po I wojnie w strukturze dekanatu lutowiskiego. W Muzeum Zamku w Łańcucie znajduje się XVI- wieczna ikona Świętego Mikołaja, pochodząca z cerkwi w Łodynie.

Leszczowate

Cerkiew św. Paraskewy w Leszczowatem – drewniana parafialna cerkiew greckokatolicka, znajdująca się w Leszczowatem.

więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/si4RRKbubve3xyCK9

Zbudowana w 1922 w miejscu starszej, drewnianej cerkwi z 1771, została odnowiona w 1937. Należała do dekanatu leskiego.

Na północ od cerkwi znajdowała się murowana kaplica ufundowana w 1861 przez właściciela wsi. Po wojnie cerkiew została przejęta przez Kościół rzymskokatolicki.

Czerteż - cerkiew

 Zespół cerkiewny w Czerteżu 

*****

Oddział MBL w Sanoku

Klucze znajdują się u pana Jana Hałajcio, Zabłotce 61, tel: 013-46-320-15

Więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/9K2CDnxUaiSqPPuMA

Jedną z najcenniejszych i najpiękniejszych cerkwi w województwie 

podkarpackim, ale także w Polsce, jest niewątpliwie świątynia w 

Czerteżu. Znajduje się ona na niewielkim wzgórzu, w otoczeniu 

starych drzew (dębów i lip), po wschodniej stronie drogi wiodącej z 

Sanoka do Rzeszowa. Dotarcie do niej z centrum Sanoka nie jest 

trudne, gdyż od ostatniego przystanku komunikacji miejskiej linii nr 

5 jest to zaledwie 10 minut marszu.

Ta piękna drewniana świątynia była niegdyś parafialną cerkwią 

greckokatolicką pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego. Zbudowano ja 

w roku 1742 staraniem miejscowego księdza Jana Pacławskiego. 

Remontowano ją w roku 1836, wówczas  kopuły nad prezbiterium 

(wiwtarem) oraz babińcem (narteksem) zastąpiono dachami dwuspadowymi 

oraz wykonano sklepienia kolebkowe. Kolejny remont odbył się w 1921 

roku, kiedy to zmieniono elewację zachodnią oraz dachy, a chór 

przeniesiono z nawy głównej do babińca (narteksu). podczas  prac w 

1967 roku zrekonstruowano okna. Ostatni remont miał miejsce końcem 

lat dziewięćdziesiątych dwudziestego stulecia, kiedy to cerkiew, po 

wieloletnim używaniu przez kościół rzymskokatolicki, przeszła w 1995 

roku ponownie w użytkowanie grekokatolików.

Jest ona obecnie cerkwią Fundacji im. Metropolity Andrzeja 

Szeptyckiego. Nabożeństwa greckokatolickie są  sprawowane w pierwszą 

niedziele miesiąca od maja do września. Warto wspomnieć, że nie jest 

to pierwsza świątynia w tej miejscowości, gdyż informacja o starszej 

cerkwi pochodzi z 1448 roku. Obiekt jest drewniany, orientowany, 

trójdzielny, konstrukcji zrębowej z ostatkami. Częściowo szalowany 

gontem. Posadowiony na kamiennej podmurówce. W przedłużeniu 

prezbiterium (wiwtara) od wschodu znajduje się zakrystia, wzniesiona 

po 1836 roku. Nawa główna szersza, od zachodu węższy babiniec 

(narteks). Nawa we wnętrzu otwarta w kierunku babińca arkadź. W 

prezbiterium i babińcu sklepienia kolebkowe. Nad nawą główną, na 

ośmiobocznym tamburze strop belkowy. Chór muzyczny wsparty w babińcu 

na dwóch, drewnianych, profilowanych słupach z parapetem 

wybrzuszonym na osi.

Na ścianach nawy zachowane polichromie figuralne, z których jedna 

przedstawia księżną Olgę, a druga św. Włodzimierza Wielkiego. Ta 

ostatnia niestety uszkodzona, gdyż wraz ze stara belką usunięto 

część postaci, której nie zrekonstruowano. Zewnątrz cerkiew obiega 

wydatny daszek okapowy (soboty) wsparty na belkach zrębu (rysiach), 

pobity gontem. Od zachodu wejście do babińca przez prostokątny 

portal z rzezanymi gwiazdami i napisem, niestety częściowo 

przysłonięty nowymi drzwiami, nie bardzo pasującymi do cerkwi.

<br /><br />

Stare drzwi drewniane z okuciami, do zakrystii z 1 połowy 

dziewiętnastego wieku, zaś do babińca wykonane około połowy 

osiemnastego wieku ze starym, drewnianym zamkiem, zamykanym ciekawym 

kutym kluczem o nietypowym kształcie. Dachy dwuspadowe, kryte 

gontem, nad nawą główną cebulasta, oktogonalna kopuła pobita gontem, 

zwieńczona ośmioboczną, pełną (pozorną) latarnią.

Ikonostas i wyposażenie wnętrza niestety nie zachowało się. 

Fragmenty ikonostasu znajdują się zbiorach Muzeum Budownictwa 

Ludowego w Sanoku, obrazy zaś i ikony w różnych okolicznych 

kościołach. Zachowały się jedynie dwa posynodalne ołtarze boczne z 

dziewiętnastowiecznymi ikonami. W lewym scena Zwiastowania, zaś w 

prawym Zmartwychwstania. Ikony te odkryto przypadkowo, podczas  

próby "uporządkowania" dwudziestowiecznych ikon Bogurodzicy i 

Chrystusa, gdyż umieszczone były "niekanonicznie" tj. Maryja po 

prawej, a Jezus po lewej stronie dawnego ikonostasu. Stwierdzono, że 

Są one przykręcone na starych, dziewiętnastowiecznych ikonach. We 

wnętrzu znajduje się również obraz przedstawiający Trójcę Świętą, 

pochodzący z 1877 roku, fundowany przez Eliasza Galanka.

Przed świątynią, w osi cerkwi, znajduje się drewniana dzwonnica 

słupowo-zrębowa, postawiona w 1887 roku przez cieślę Seńka Kiktę. 

Remontowana w 1960 roku. Szalowana deskami w pionie. Na rzucie 

kwadratu o dwóch kondygnacjach: dolna konstrukcji słupowej z 

przejściem na przestrzał, górna konstrukcji zrębowej, oddzielona 

daszkiem okapowym, z prostokątnymi okienkami. Dołem dzwonnicy 

biegnie fartuch. Wewnątrz portal z rzezanymi rozetami, datą budowy i 

nazwiskiem cieśli. Pokryta dachem namiotowym o falistych połaciach 

pobitym gontem, zwieńczonym czworoboczną pełną (pozorną) latarnią.

Po remoncie w 1967 roku planowano uczynienie z niej filii MBL w 

Sanoku. Jednakże w Boże Narodzenie wdarli się do cerkwi siłą 

mieszkańcy Czerteża, a w 1968 roku władze uznały status quo i aż do 

1995 roku odbywały się tu nabożeństwa rzymskokatolickie. Wtedy to 

bowiem powstał we wsi nowy, murowany kościół i cerkiew nie była już 

potrzebna. Ostatnimi opiekunami cerkwi byli Słoneccy z Jurowiec. 

Obok cerkwi znajduje się stary, przycerkiewny cmentarzyk.

Od października 2008 roku właścicielem i opiekunem cerkwi jest 

Fundacja Metropolity Andrzeja Szeptyckiego.

Tekst: Robert Bańkosz, ze strony: www.filokalia.pl/o-cerkwi

Krościenko - cerkiew

 W Muzeum-Zamku w Łańcucie w Dziale Sztuki Cerkiewnej znajdują się skromne fragmenty ikonostasu z XVII i XIX wieku oraz kamienna chrzcielnica z tejże cerkwi. Aktualny wystrój wnętrza jest całkowicie współczesny.

więcej zdjęć https://photos.app.goo.gl/a1U2n8dtw412eJWQ6

Budowla jest orientowana (prezbiterium ku wschodowi), konstrukcji zrębowej, trójdzielna, oszalowana. Dachy kalenicowe, nad nawą kopuła na ośmiobocznym tamburze pokryta jak i pozostała część gontem. Nad prezbiterium oraz babińcem wieżyczki z cebulastymi hełmami. Sklepienie wewnątrz cerkwi belkowane spięte dwoma krzyżującymi się tragarzami.

Przed wejściem, od zachodniej strony, na kamiennej podmurówce znajduje się drewniana, XIX- wieczna dzwonnica o konstrukcji słupowej pokryta gontowym namiotowym daszkiem.

Cerkiew zyskała dużo po wycięciu wianka starych drzew okalających budowlę, dzięki czemu jest lepiej widoczna.

Powyżej przycerkiewny cmentarz m.in. z nagrobkami greckich emigrantów mieszkających niegdyś w Krościenku. Na uwagę zasługuje nagrobek jednego z proboszczów w kształcie trumny położony tuż obok cerkwi.

Liskowate - cerkiew w ruinie

 https://www.geocaching.com/geocache/GC7XRN9

W Górach Sanocko-Turczańskich w miejscowości Liskowate położona jest cerkiew zbudowana w stylu bojkowskim w 1832 roku, choć historycy sugerują jej wcześniejsze powstanie ze względu na styl XVII - wieczny budowli. Wzmianki o pierwszej cerkwi sięgają 1564 roku. Została znacznie przebudowana podczas remontu w 1929 roku, m.in. powiększono okna w prezbiterium. Jest to cerkiew zbudowana w stylu archaicznym ruskim, o surowych, gotyckich formach wyciosanych w drewnie, podobna do budowli z Równi, Grąziowej (skansen w Sanoku) i Smolnika.

Cerkiew usytuowana jest w pd. części wsi, na wzniesieniu, ok. 200 m od drogi Ustrzyki Dolne-Przemyśl, po jej stronie płn. Na płn. od cerkwi rozciąga się cmentarz. Teren cerkiewny wraz z cmentarzem ogrodzony jest drewnianym parkanem. W pd.-zach. części ogrodzenia murowana bramka-dzwonnica. W sąsiedztwie cerkwi relikty starodrzewia.

więcej zdjęć: https://photos.app.goo.gl/4FkHzsTuQNxgtSVT7

Cerkiew posadowiona na kamiennej podmurówce, drewniana, konstrukcji zrębowej, węgłowana na obłap z ostatkami, które w górnej części mocno wysunięte, podtrzymują płatwie wydatnego daszku okapowego (opasania), obiegającego świątynię z trzech stron (pierwotnie wokół – o czym świadczą zachowane, wysunięte belki zrębu i jedna belka poprzeczna). Powyżej opasania pokrycie gontem, poniżej pozostawiony zrąb. Trójdzielna, o poszczególnych członach na rzucie zbliżonym do kwadratu. Po obu stronach sanktuarium dwie prostokątne zakrystie nie wyodrębnione w bryle. 

Ma charakter trójdzielny, jest pokryta dwoma dachami namiotowymi (nad babińcem i prezbiterium) i jednym dwuspadowym (nad prezbiterium). Nawa ma tę samą szerokość co sanktuarium z dwoma zakrystiami umieszczonymi po jego obu stronach, natomiast babiniec jest węższy, dwukondygnacyjny, a nad nim znajduje się pomieszczenie, w którym dawniej znajdowała się kaplica z ikonostasem pod wezwaniem Świętego Dymitra. Takie rozwiązanie architektoniczne świadczy o unikatowym charakterze cerkwi, gdyż bardzo rzadko budowano kaplice nad babińcem. Kiedyś do tej kaplicy wchodziło się po zewnętrznej galeryjce. Babiniec posiada obszerny przedsionek. Na zewnątrz ściany w dużej części są pobite gontem, podobnie jak dachy. Wokół budynku na belkach zrębu biegnie daszek okapowy kryty gontem. Do świątyni prowadzą drzwi z okuciami i z zamkiem z XIX wieku.

Okna w nawie zamknięte półkoliście, w babińcu dwa okna prostokątne, w zakrystiach kwadratowe. W elewacji zach. dwa prostokątne otwory wejściowe w górnej i dolnej kondygnacji. W elewacji pd. prostokątny otwór wejściowy z datą i nazwiskiem (zapewne cieśli) w nadprożu.

Sanktuarium nakryte wysokim dachem dwuspadowym z załomem, przechodzącym u dołu płynnie w opasanie wspólne dla całego budynku. Od wschodu ściana szczytowa, stanowiąca efekt modernizacji z 1976 r. Nawa i babiniec nakryte dachami namiotowymi jednozałomowymi. 

Wewnątrz nad nawą sklepienie zwierciadlane, wzmocnione dwoma krzyżującymi się tragarzami. Na jednym z tragarzy data budowy i nazwiska majstrów. W sanktuarium strop z fasetą, w zakrystiach i babińcu stropy belkowe. Chór muzyczny nadwieszony o prostym parapecie. Ściany pozbawione polichromii.

Na teren cerkiewny zaprasza otynkowana parawanowa dzwonnica z cegły i kamienia z XIX wiek. W dolnej części znajduje się zamurowana półkoliście zamknięta arkada, w górnej  części są trzy arkady na dzwony. Przykrywa ją dwuspadowy daszek gontowy zwieńczony trzema wieżyczkami sygnaturowymi.

Liskowate w latach 1944–1951 należało do Związku Radzieckiego. Wróciło do Polski w ramach Umowy o zmianie granic z 15 lutego 1951 roku. Cerkiew została zagospodarowana przez greckich komunistów-emigrantów, którzy wykorzystywali ją jako magazyn nawozów. Wtedy uległo zniszczeniu całe wyposażenie świątyni. Częściowa konserwacja obiektu została przeprowadzona w latach 60-tych XX wieku a w roku 1973 oddano go w użytkowanie parafii rzymskokatolickiej i była kościołem filialnym parafii Krościenko do czasu wybudowania nowego, murowanego kościoła parafialnego. Obecnie obiekt jest nieużytkowany i niestety popada w ruinę.