Pokazywanie postów oznaczonych etykietą żydzi. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą żydzi. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 7 września 2020

Działoszyce - miejsce po kirkucie

N 50° 21.853' E 20° 21.334'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP92H0

Cmentarz usytuowano na wzgórzu przy ulicy Skalbmierskiej. Założony został w XVIII wieku. Miał powierzchnię 5 ha. Do II wojny światowej cmentarz ogrodzony był murem, a na jego terenie znajdował się dom przedpogrzebowy i dom grabarza. Został zniszczony w czasie wojny. Po wojnie nagrobki posłużyły do budowy drogi. Obecnie na powierzchni 2 ha nie zachowała się żadna macewa i jakikolwiek materiał kamienny jest na teranie byłego cmentarza rzadkością. Teren cmentarza jest porośnięty drzewami i krzewami. 

W czasie II wojny światowej na cmentarzu miała miejsce masowa egzekucja. Niemcy rozstrzelali 1500 Żydów z Działoszyc i okolic. Ofiary mordu pochowano we wspólnych, zbiorowych mogiłach. W 2009 roku na cmentarzu zawieszono na drzewach tabliczki upamiętniające Żydów mieszkających i zmarłych w Działoszycach przed wojną. 

Łagów- miejsce po kirkucie

N 50° 46.659' E 21° 04.123'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP92H0

Brak nagrobków lub innych śladów świadczących o istnieniu w tym miejscu cmentarza. Kirkut założono w 1867r. W przededniu II wojny światowej zajmował obszar około 10,5 ha. Ostatni znany pochówek odbył się w 1942r. Cmentarz uległ dewastacji podczas II wojny światowej. Po wojnie okoliczna ludność wykorzystywała ocalałe macewy w celach budowlanych. Obiekt zamknięto dla celów grzebalnych w 1964 r.

Chmielnik - kirkut

N 50° 37.110' E 20° 45.166'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP8H4J

Do świętokrzyskiego Chmielnika Żydzi przybyli około 1565 roku. Prawdopodobnie byli potomkami uciekinierów z Hiszpanii, których wygnano z tego kraju w 1492 roku. Gmina rosła w siłę, więc w 1630 r. Krzysztof Gołuchowski, pan na Chmielniku, wydał pozwolenie na budowę synagogi. Stoi ona (obecny budynek jest o sto lat późniejszy) do dziś. Członków żydowskiej gminy grzebano przez lata na cmentarzu przylegającym do synagogi. Na początku XIX wieku władze miejskie zabroniły pochówków w środku miasta i nakazały utworzenie cmentarza poza terenem zabudowy. W 1820 roku powstał więc nowy kirkut w Chmielniku.  Znajduje się on przy dzisiejszej ul. Mruczej, na północ od synagogi.

Przez 120 lat chowano tu chmielnickich Żydów. Podczas II wojny światowej Niemcy doszczętnie zniszczyli kirkut.  Przez ponad 60 lat było to miejsce zapomniane, opuszczone, porośnięte krzakami. Tylko zainteresowanym udawało się  odnaleźć pojedyncze fragmenty nagrobków. Dopiero w roku 2008 roku dzięki staraniom Chmielnickiego Stowarzyszenia Kulturalnego i przy finansowym wsparciu pochodzącej z Chmielnika a zamieszkałej w Izraelu rodziny Kalisz, kirkut ogrodzono i uporządkowano.  Podniesiono ocalałe macewy, z odłamków stworzono pomnik.

Busko-Zdrój - kirkut

N 50° 28.209' E 20° 44.086'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP9364


Założony w 1870 roku cmentarz żydowski przy ulicy Widuchowskiej, miał powierzchnię 0.5 ha. Całkowicie zniszczony przez Niemców podczas II wojny światowej. Miejsce masowych egzekucji ludności żydowskiej i polskiej. Na nieogrodzonym przez wiele lat terenie pozostało niewiele fragmentów rozbitych macew.  W roku 2016 przy wsparciu Fundacji Nissenbaumów w Warszawie oraz prywatnych darczyńców, odbudowany i ogrodzony staraniem Towarzystwa Miłośników Buska-Zdroju.

Małogoszcz - kirkut

N 50° 48.151' E 20° 15.553'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP90J9


Jeden z niewielu zachowanych na terenie województwa cmentarzy żydowskich. Zdewastowany po II wojnie światowej. Zachowało się około 70 macew wykonanych z chęcińskiego wapienia oraz kamienny mur okalający cmentarz. Kirkut ma powierzchnię 0.19ha, powstał w drugiej połowie XIX wieku.

  Uwaga: Dojście do cmentarnego muru prowadzi przez gęste zarośla. Z leśnej drogi kieruj się w prawo na wysokości górującej nad zaroślami pierwszej sosny.

Ożarów - kirkut

N 50° 52.865' E 21° 40.069'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP231F


Żydzi zamieszkiwali Ożarów co najmniej od XVI w., wtedy też prawdopodobnie powstał tutejszy cmentarz. Pod koniec XVIII w. stanowili już 70% mieszkańców miasta. W 1941 r. Niemcy utworzyli w Ożarowie getto, do którego przetransportowali także Żydów z Wiednia. Rok później getto zostało zlikwidowane. Wszystkich Żydów w ciągu jednego dnia wywieziono do obozu w Treblince, brutalnie zamykając wielowiekową historię ożarowskiej gminy.

Na cmentarzu zachowało się wiele kunsztownie wykonanych macew oraz pozostałości domu przedpogrzebowego i ohelu (kaplicy pogrzebowej). Zgodnie z tradycją, na nagrobkach wyrzeźbione są symbole informujące, czym zmarły zajmował się za życia. Przykładowo, dzban zdobi groby zmarłych pochodzących z plemienia lewitów, którzy służyli jako pomocnicy podczas modlitw. Z kolei szafa z księgami oznacza, że zmarły był uczony w Torze i Talmudzie. Więcej na temat kirkutu w Ożarowie i żydowskich tradycji związanych z pochówkiem można przeczytać tu: http://www.kirkuty.xip.pl/ozarow.htm

Od strony miasta na cmentarz wiedzie urokliwa uliczka, która zachowała nieco atmosfery dawnego żydowskiego Ożarowa. W samym mieście także odnaleźć można sporo charakterystycznych piętrowych domków pamiętających tamte czasy. Jest nawet synagoga (ul. Jana Kochanowskiego 2), ale jej obecny wygląd nie ma wiele wspólnego z oryginalnym. W budynku działa sklep. 

Staszów - kirkut

N 50° 33.333' E 21° 10.044'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP9884


Pierwszy cmentarz żydowski w Staszowie powstał w początkach XVIII wieku, na końcu ul. Świerczewskiego, na podstawie przywileju z 1718 roku. Nekropolia ta funkcjonowała przez około sto lat. Zapewne względy sanitarne sprawiły, że położony w pobliżu zabudowań cmentarz ten został zamknięty w 1819 roku. W tym samym roku komisarz sandomierski nakazał gminie żydowskiej zorganizowanie nowego miejsca pochówku poza terenem zabudowanym. Kosztem 517 złotych polskich Żydzi staszowscy zakupili grunt zlokalizowany na południowy wschód od miasta, przy Drodze Rytwiańskiej, obecnej ul. T. Kościuszki. Po raz pierwszy zmarłych pochowano tam jednak dopiero w 1825 r.

Podczas drugiej wojny światowej na cmentarzu w zbiorowej mogile pochowano kilkadziesiąt osób, rozstrzelanych przez nazistów podczas deportacji w listopadzie 1942 r. W tym samym czasie rozpoczęła się dewastacja nekropolii, która trwała także przez kilkadziesiąt lat po wyzwoleniu. Pochodzący ze Staszowa Jack Goldfarb tak opisał stan tego miejsca, zapamiętany podczas wizyty w 1963 roku: "Cmentarz był porzucony, zaniedbany. Odpadki, śmieci, butelki - wszystko to leżało na świętej ziemi. (....) Praktycznie wszystkie spośród setek nagrobków zostały wyrwane i zabrane. Jedynie stara kamienna ściana nadal oznaczała to miejsce".

Restauracja cmentarza rozpoczęła się na początku lat dziewięćdziesiątych. Nekropolia została ogrodzona, ustawiono kilkadziesiąt odnalezionych macew. Na cmentarz powróciło około 150 nagrobków, odzyskanych z domu przy ul. Kościelnej, w którym w latach drugiej wojny światowej istniała siedziba gestapo. Podczas prac udało się ustalić lokalizację masowego grobu, w którym złożono ciała ofiar egzekucji dokonanej w listopadzie 1942 r. W dniu 9 listopada 1992 r. na cmentarzu odsłonięto Pomnik Pamięci Ofiar Holocaustu.

Radoszyce - kirkut

N 51° 05.037' E 20° 13.901'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP838Y


Cmentarz żydowski znajduje się na tzw Królowej Górze około 2 km od miasta. Nieznana jest data jego założenia. Wiadomo że istniał przed 1789 rokiem. Zajmuje obszar około 2 ha. Na tutejszym cmentarzu żydowskim było kilkanaście tysięcy macew, do dziś zachowało się kilkanaście... Każdego roku przyjeżdża do Radoszyc kilka wycieczek z całego świata, aby modlić się na kirkucie, gdzie znajduje się ohel zmarłego w 1843r cadyka Issachera Dow Bera Radoszicera (1765-1843) i rabina cadyka Izfraela Finklera zmarłego 01.08.1937

czwartek, 3 września 2020

Bodzentyn - kirkut

  N 50° 56.264' E 20° 56.548'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP939G

 


 
Do czasu ukonstytuowania się niezależnej gminy żydowskiej w Bodzentynie, wyznawcy judaizmu z tego miasta chowali swoich zmarłych w Szydłowcu. W 1866 roku zakupiono plac z przeznaczeniem na cmentarz. Wyznaczony plac, tzw. Krakowiec, stanowił własność kościoła katolickiego i już od kilkunastu lat był wykorzystywany przez społeczność starozakonnych dla celów grzebalnych. Został nieodpłatnie przekazany przez władze gminie żydowskiej. Na początku XX wieku kirkut był ogrodzony. W 1933 dokupiono pole w celu powiększenia cmentarza. 
 
Po likwidacji bodzentyńskiego getta Niemcy częściowo zdewastowali kirkut. Ostatni pochówek odbył się w 1942. Na obszarze 2 ha zachowało się około 55 macew postawionych w latach 1870–1934. Większość ocalałych płyt posiada czytelne inskrypcje hebrajskie oraz bogate zdobienia. Cmentarz zamknięto dla celów grzebalnych w 1964r. W pierwszej dekadzie XXI wieku cmentarz został uporządkowany i odrestaurowany.
 

  Na cmentarzu spoczywa Dorota z Bryczkowskich Herling-Grudzińska – matka pisarza Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

 

Starachowice - kirkut

 N 51° 02.074' E 21° 04.690'

opis za: https://opencaching.pl/viewcache.php?wp=OP9649

 

 

 


 

Cmentarz żydowski w Starachowicach usytuowany jest w dzielnicy Wierzbnik. Założony został w 1891r. W czasie II wojny światowej Niemcy zdewastowali nekropolię. Zachowało się około 400 macew z inskrypcjami w języku hebrajskim i jidysz. Teren kirkutu jest ogrodzony, ma powierzchnię 0,4 ha. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z 1872 i 1890 roku.

 

 

 

 

niedziela, 8 kwietnia 2018

Muzeum Pro Memoria Edith Stein w Lublińcu

Uroczystość otwarcia lublinieckiego Muzeum Pro Memoria Edith Stein miała miejsce 28 lutego 2009 roku. Muzeum mieści się na piętrze kamienicy należącej niegdyś do jej dziadków, rodziny Courantów. Ta nowoczesna instytucja składa się z dwóch sal, mieszczących stałą ekspozycję poświęconą świętej, zawierającą m.in. prezentację multimedialną. Miłą i wzruszającą pamiątką po osobie patronki miasta jest niewątpliwie kamienny próg, na którym przesiadywała w dzieciństwie.
Edyta Stein, będąca niewątpliwie jedną z bardziej interesujących postaci swoich czasów, urodziła się w 1891 r. we Wrocławiu, w wielodzietnej i bogatej zarazem, pobożnej, niemieckiej rodzinie żydowskiej. Pomimo to, w czternastym roku życia Edyta zadeklarowała się jako ateistka. Studiowała na Uniwersytecie Wrocławskim germanistykę, historię i psychologię. Zetknęła się wówczas w Williamem Sternem, twórcą skali IQ. Studia kontynuowała w Getyndze, zajmując się filozofią pod kierunkiem samego twórcy fenomenologii, Edmunda Husserla, u którego obroniła doktorat. Poznała wówczas również swojego późniejszego przyjaciela, Romana Ingardena. W czasach I wojny światowej wstąpiła do Niemieckiej Partii Demokratycznej. Były to także czasy jej przemiany duchowej, czego punktem kulminacyjnym stała się lektura pism św. Teresy z Avili. 1 stycznia 1922 roku Edyta przyjęła chrzest w Kościele katolickim, przyjmując imię Teresa. Rozpoczęty przez nią wkrótce cykl wykładów i pogadanek w radio, przerwany został po dojściu Hitlera do władzy, kiedy to zwolniono ją z pracy. W 1933 r. wstąpiła do zakonu karmelitanek w Kolonii, przyjmując imię Teresa Benedykta od Krzyża. Prowadziła bogatą działalność naukową, przede wszystkim filozoficzną, tłumaczyła także teksty św. Tomasza z Akwinu. Doznawała przeżyć mistycznych. W obawie przed narastającymi prześladowaniami Żydów, w 1938 r. przeniesiona została do klasztoru w Echt w Holandii, jednak 2 sierpnia 1942 także tam dosięgło ją Gestapo, aresztując wraz z innymi katolikami pochodzenia żydowskiego. Ostatni raz widziano ją 7 sierpnia, na dworcu we Wrocławiu, podczas postoju pociągu wiozącego więźniów do Auschwitz. Prawdopodobnie 9 sierpnia w komorze gazowej podzieliła los innych Żydów, a jej zwłoki zostały spalone w obozowym krematorium.
W roku 1987 Edyta Stein została beatyfikowana, zaś w 1998 ogłoszona świętą przez papieża Jana Pawła II. W roku 1999 polski papież ogłosił ją również patronką Europy.

niedziela, 6 listopada 2016

Pierwsze wzmianki o mieszkańcach Lublińca będących wyznania mojżeszowego, zawarte są w danych statystycznych z drugiej połowy XVIII wieku. Z roku na rok liczba Żydów w mieście wzrastała i tak np. według spisu z 1787 r. odnotowano ich 81 a niecały wiek później 441. Wkrótce liczna i zasobna ludność żydowska zadecydowała o budowie własnej synagogi w obrębie miasta. 
 
Opis i zdjecie pochodza z https://www.geocaching.com/geocache/GC6TX3E

Dzięki zawartej umowie o zamianie posesji w 1821 r. między Mojżeszem Koenigsbergerem a Tomaszem Reinogą uzyskano teren pod jej budowę przy ul.Rosenbergerstrasse (obecnie ul. Mickiewicza). Synagoga była otoczona ogrodem, na terenie którego stał mały budynek, gdzie dokonywano uboju rytualnego, domek mieszkalny kantora, łaźnia oraz altanka. Na fotografii pochodzącej z 1922 r. można wnioskować, iż synagoga była budynkiem o dachu dwuspadowym krytym dachówką. 

W ścianie frontowej, skierowanej ku ulicy, znajdowały się nad drzwiami wejściowymi trzy duże okna, każde u góry zamknięte półkoliście. Pierwszym rabinem społeczności żydowskiej w Lublińcu był Jakub Caro. Natomiast funkcję kantora oraz rytualnego rzeźnika żydowskiego objął 1830 r. Józef Burhard (był on pradziadkiem Edyty Stein od strony matki; jego córka Adelajda wyszła za mąż za Salomona Couranta). 

Po przyłączeniu Lublińca do Polski w 1922 r. w mieście pozostało zaledwie kilku Żydów. Większość rodzin wyprowadziła się już wcześniej do większych miast z powodu braku możliwości dalszego rozwoju swych przedsięwzięć. Budynek synagogi i należne do niej obiekty spalili Niemcy w niedzielne popołudnie 3 września 1939 r. Gruz z budynku wywieziono między innymi do utwardzenia ścieżek gruntowych wzdłuż północnej zabudowy ówczesnej ul. Powstańców (dzisiejsza ul. Plebiscytowa). Gmina żydowska w Lublińcu przestała istnieć. Obecnie w miejscu gdzie stała synagoga stoi blok mieszkalny, a teren dawnego ogrodu zajmuje pawilon meblowy. Wiele osób idących wzdłuż ul. Mickiewicza w stronę rynku ul. Edyty Stein nawet nie wie, że kiedyś w tym miejscu znajdowała się synagoga. Może kiedyś to miejsce zostanie w jakiś choć bardzo skromny sposób oznaczone. 

PS. Archiwalna fotografia pochodzi z książki o historii Lublińca nieżyjącego już Pana Jana Fikusa seniora, miłośnika historii Lublińca.