Niezwykłe bogactwo szaty naciekowej z licznymi jeziorkami i innymi, charakterystycznymi formami krasowymi, to atuty najpiękniejszej jaskini zlokalizowanej w Górach Świętokrzyskich. Najstarsze góry w Polsce kryją w swoim wnętrzu wiele tajemnic. Przez wiele milionów lat przyroda na tym obszarze tworzyła niepowtarzalne piękno. M.in. za sprawą charakterystycznych dla skał węglanowych zjawisk krasowych powstawały na ich powierzchni oraz we wnętrzu fantazyjne formy. Jednym z przykładów jest jaskinia "Raj" zlokalizowana w Dobrzączce koło Chęcin. Odkryta przypadkowo na początku lat 60. poprzedniego stulecia, z uwagi na niezwykłe bogactwo szaty naciekowej przez swoich odkrywców została nazwana właśnie "Rajem".
- Znajdziemy tu m.in. kolumny naciekowe (najbardziej znane to Harfa i Pagoda), stalaktyty i stalagmity, trawertyny oraz misy martwicowe. Osobnym, godnym wymienienia, elementem są tzw. perły jaskiniowe czyli luźne nacieki w kształcie drobnych kulek- mówi Bogusława Krawczyńska, kierowniczka obiektu.
Woda z dwutlenkiem węgla misternie tworzyła fantastyczne formy, które nagromadzone zostały na niewielkiej przestrzeni. Dlatego też opisywana jaskinia należy do najpiękniejszych tego typu obiektów w Polsce. Ba, nie zawaham się napisać, że jest właśnie najpiękniejsza. Potwierdzają to turyści, którzy wychodząc z wnętrza jaskini długo jeszcze rozpamiętują obrazy, jakie dane im było na blisko 180 metrowej trasie turystycznej oglądać. Ale chyba najlepiej walory tego miejsca oddaje wpis dokonany do księgi pamiątkowej przez Walerego Goetla: " Zwiedziłem wiele jaskiń na świecie, aż los zaprowadził mnie do jaskini "Raj". Myślę, po zwiedzeniu tej jaskini, że nadano jej właściwą nazwę. Jaskinia jest wprawdzie maleńka, ale kryje wielkie bogactwo zjawisk i form krasowych. Tak znaczne nagromadzenie walorów przyrody budzi zachwyt i zdumienie. Jestem pewny, że jaskinia służąc dobrze zarówno celom naukowym, jak i turystyce, stanie się jednym z najbardziej cenionych w kraju rezerwatów przyrody. Dzięki odpowiednio wcześniej podjętej akcji zabezpieczenia, ochrony i zagospodarowania, jaskinię ocalono od zniszczeń, jakim uległo już wiele tego typu obiektów w Polsce...". Tyle wybitny geolog i paleontolog.
Teraz czas na szczegóły: Zwiedzanie zaczyna się w pawilonie, gdzie turyści mają okazję zapoznać się ze stałą ekspozycją wprowadzającą w tematykę krasu. Znajdziemy wśród niej m.in. Narzędzia krzemienne wykorzystywane przez człowieka neeandrtalskiego oraz szczątki prehistorycznych zwierząt: mamuta, nosorożca włochatego, niedźwiedzia jaskiniowego- zachęca B. Krawczyńska. A później przez ponad dwudziestometrową sztolnię, pełniącą rolę śluzy zabezpieczającej mikroklimat jaskini, wkraczamy do innego świata; pełnego baśniowych elementów, których nawet najbardziej zdolny scenarzysta, z bogatą wyobraźnią, nie byłby w stanie wykreować. Mamy nadzieję, że choć trochę ich wygląd przybliżą zamieszczone, pochodzące z archiwum jaskini, zdjęcia.
Na koniec garść informacji praktycznych. Obiekt można zwiedzać od marca do listopada codziennie, oprócz poniedziałków, w godzinach od 10:00 do 17:00. czas przejścia trasą turystyczną zajmuje około 45 minut. Z uwagi na panujące w jaskini warunki (duża wilgotność powietrza, sięgająca około 95% oraz temperaturę powietrza- około +9 st.C) do zwiedzana należy się odpowiednio przygotować (mam na myśli ubiór). Pamiętać warto również, że ze względu na konieczność ochrony mikroklimatu i szaty naciekowej jaskini wprowadzono ograniczenia w ruchu turystycznym. Dlatego też należy z wyprzedzeniem (co najmniej jednodniowym) rezerwować bilety pod numerem telefonu: 041 346 55 18. Ceny biletów: 13 zł- normalny, 9 zł- ulgowy, dzieci poniżej 4. lat- wstęp wolny (w cenie biletów obsługa przewodnicka). W okresie od 1 listopada do końca marca cena promocyjna biletów tylko 9 zł.
Do "Raju" dotrzemy kierując się z Kielc w kierunku Chęcin i za znakami w kierunku zajazdu o tej samej nazwie. Z południa Polski: za drogowym węzłem w Chęcinach kierujemy się do Kielc, następnie po kilku kilometrach w lewo za znakami.
