UNESCO - Turcja

ZABYTKOWE DZIELNICE STAMBUŁU (K I, II, III, IV / 1985)

Położenie strategiczne Stambułu, nad cieśniną Bosfor, między Bałkanami i Anatolią, między Morzem Czarnym i Morzem Śródziemnym, sprawiło, że przez przeszło 2 tys. lat był on ściśle związany z ważnymi wydarzeniami politycznymi, religijnymi i artystycznymi. Do arcydzieł Stambułu zaliczają się dawny hippodrom Konstantyna, pochodząca z VI w. bazylika Hagia Sophia i meczet z XVI w. Obecnie, zabytki Stambułu są coraz bardziej zagrożone przeludnieniem, zanieczyszczeniem przemysłowym i niekontrolowaną urbanizacją

PARK NARODOWY GÖREME I ZABYTKI SZTUKI NASKALNEJ W KAPADOCJI (N III / K I, III, V / 1985)

W dolinie Göreme i jej otoczeniu, położonym wśród widowiskowego, wyżłobionego przez erozję krajobrazu, znajdują się świątynie skalne, niezaś tą pione świadectwa sztuki bizantyjskiej okresu post-ikonoklastycznego, jak również wydrążone w skale domostwa, wioski i podziemne miasta, będące pozostałościami tradycyjnego osadnictwa ludzkiego, którego początki sięgają IV w.

WIELKI MECZET I SZPITAL DIVRIGI (K I, IV / 1985)

W latach 1228-1229, w tej części Anatolii zdobytej przez Turków w początkach XI w., emir Ahmed Szah zbudował meczet z unikalną salą modlitw, przekrytą dwiema kopułami oraz przylegający do meczetu szpital. Skomplikowana technika konstrukcji sklepień, pomysłowa i wybujała rzeźba dekoracyjna, widoczna zwłaszcza na trzech portalach, kontrastują z surowością murów i nadają temu arcydziełu sztuki islamu szczególny aspekt.

HATTUSAS (K I, II, III, IV / 1986)

Stanowisko archeologiczne Hattusas, dawnej stolicy państwa Hetytów, odznacza się wyjątkową organizacją urbanistyczną, różnorodnością typów zachowanych budowli (świątyń, rezydencji królewskich, fortyfikacji), bogactwem ornamentalnym Bramy Lwów i Bramy Królewskiej oraz zespołem skalnym Yazilikaya. W II tysiącleciu p.n.e. miasto silnie oddziaływało na Anatolię i na północną Syrię.

NEMRUT DAGI (K I, III, IV / 1987)

Grobowiec Antiocha I (69-34 p.n.e.) panującego nad Komageną, państwem utworzonym na północ od Syrii i Eufratu po rozbiciu państwa Aleksandra Wielkiego, stanowi jedno z największych przedsięwzięć epoki hellenistycznej. Synkretyzm panteonu oraz legendarne pochodzenie greckie i perskie jego królów świadczą o podwójnym pochodzeniu kultury i estetyki tego państwa.

KSANTOS-LETOÖN (K II, III / 1988)

Stolica Licji ilustruje połączenie tradycji licyjskich i wpływów hellenistycznych, głównie w sztuce grobowej. Inskrypcje na zabytkach są niezwykle cenne dla znajomości historii mieszkańców Licji oraz ich języka indoeuropejskiego.

HIERAPOLIS-PAMUKKALE (N III / K III, IV / 1988)

Źródła zawierające kalcyt, biorące początek na 200- Metrowym wzgórzu górującym nad równiną, utworzyły w Pamukkale (po turecku "zamek z bawełny") nierealny krajobraz, składający się z lasów mineralnych, skamieniałych wodospadów oraz rozległych, piętrowych tarasów. Około II w. p.n.e. królowie Pergamonu z dynastii Attalidów założyli w tym miejscu uzdrowisko Hierapolis. Obecnie znajdują się tam ruiny urządzeń termalnych, świątyń i innych zabytków greckich.

MIASTO SAFRANBOLU (K II, IV, V / 1994)

Między XIII w. i pojawieniem się kolei, w początkach XX w., Safranbolu było ważnym punktem na głównym szlaku handlowym między Wschodem i Zachodem. Stary Meczet, łaźnie i medresa Sulejmana Paszy zostały zbudowane w 1322 r. W XVI w., w okresie największej świetności miasta, jego architektura wpłynęła na rozwój urbanistyczny dużej części impeium ottomańskiego.

TROJA- STANOWISKO ARCHEOLOGICZNE (K II, III, VI / 1998)

Troja, licząca 4 tys. lat historii, jest jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych na świecie. Pierwsze wykopaliska zostały przeprowadzone w 1870 r. przez słynnego archeologa Heinricha Schliemanna. Z naukowego punktu widzenia, liczne ruiny stanowią najbardziej znaczące świadectwo pierwszych kontaktów między cywilizacjami Anatolii i basenu Morza Śródziemnego. Co więcej, oblężenie Troi przez wojowników greckich ze Sparty i z Achai, w XIII lub XII w. p.n.e., uwiecznione przez Homera w Iliadzie, od zawsze inspirowało wielkich artystów całego świata.

ZESPÓŁ ZABYTKOWY Z MECZETEM SELIMIYE W EDIRNE (KRYT. I, IV /2011)

Meczet zbudowany na planie kwadratu, zwieńczony ogromną kopułą oraz czterema strzelistymi minaretami, wznosi się ponad miastem Edirne (d. Adrianopol), pierwszej stolicy imperium osmańskiego. Budowla została wzniesiona według projektu najsłynniejszego w XVI w. tureckiego architekta Sinana, który Selimiye uważał za swoje największe osiągnięcie. Kompleks obejmuje medresy, hale targowe, wieżę zegarową, zewnętrzny dziedziniec i bibliotekę. Wewnętrzne dekoracje wykonane przy użyciu płytek ceramicznych z manufaktur w Izniku, pochodzących z okresu szczytowego rozwoju ich produkcji, świadczą o niezrównanym mistrzostwie tej formy sztuki. Obiekt uważany jest za najbardziej harmonijny przykład külliye z czasów osmańskich, zespołu zabudowań wzniesionych wokół meczetu.

ÇATALHÖYÜK (KRYT. II, IV / 2012)

Obszar wpisany o powierzchni 34 akrów, położony na południu Płaskowyżu Anatolijskiego, tworzą dwa wzgórza. Wyższy, wschodni kopiec liczy osiemnaście warstw zawierających przykłady działalności człowieka z epoki neolitu, z lat 7400- 6200 p.n.e. Znajdują się tam malowidła, płaskorzeźby, rzeźby i inne obiekty artystyczne lub o charakterze symbolicznym. Świadczą one o rozwoju życia społecznego i kulturalnego w trakcie przystosowywania się ludzi do osiadłego trybu życia. Zachodni kopiec ukazuje ewolucję zwyczajów w okresie neolitycznym, 6200-5200 p.n.e. Çatalhöyük dostarcza istotnych dowodów przekształcania się niewielkich osad w miasta z zachowaniem tej samej lokalizacji na przestrzeni ponad dwóch tysięcy lat. Znajdują się tam pozostałości unikalnych osad bez ulic, składających się ze skupisk domostw przylegających do siebie tylnymi ścianami, do których wejścia prowadzą przez dach.

PERGAMON AND ITS MULTI-LAYERED CULTURAL LANDSCAPE (2014)

This site rises high above the Bakirçay Plain in Turkey’s Aegean region. The acropolis of Pergamon was the capital of the Hellenistic Attalid dynasty, a major centre of learning in the ancient world. Monumental temples, theatres, stoa or porticoes, gymnasium, altar and library were set into the sloping terrain surrounded by an extensive city wall. The rock-cut Kybele Sanctuary lies to the north-west on another hill visually linked to the acropolis. Later the city became capital of the Roman province of Asia known for its Asclepieion healing centre. The acropolis crowns a landscape containing burial mounds and remains of the Roman, Byzantine and Ottoman empires in and around the modern town of Bergama on the lower slopes.

BURSA AND CUMALIKIZIK: THE BIRTH OF THE OTTOMAN EMPIRE (2014)

This property is a serial nomination of eight component sites in the City of Bursa and the nearby village of Cumalikizik, in the southern Marmara region. The site illustrates the creation of an urban and rural system establishing the Ottoman Empire in the early 14th century. The property embodies the key functions of the social and economic organization of the new capital which evolved around a civic centre. These include commercial districts of khans, kulliyes (religious institutions) integrating mosques, religious schools, public baths and a kitchen for the poor, as well as the tomb of Orhan Ghazi, founder of the Ottoman dynasty. One component outside the historic centre of Bursa is the village of Cumalikizik, the only rural village of this system to show the provision of hinterland support for the capital.

DIYARBAKIR FORTRESS AND HEVSEL GARDENS CULTURAL LANDSCAPE 2015)

Located on an escarpment of the Upper Tigris River Basin that is part of the so-called Fertile Crescent, the fortified city of Diyarbakir and the landscape around has been an important centre since the Hellenistic period, through the Roman, Sassanid, Byzantine, Islamic and Ottoman times to the present. The site encompasses the Inner castle, known as Içkale and including the Amida Mound, and the 5.8 km-long city walls of Diyarbakir with their numerous towers, gates, buttresses, and 63 inscriptions. The site also includes the Hevsel Gardens, a green link between the city and the Tigris that supplied the city with food and water, the Anzele water source and the Ten-Eyed Bridge.

EPHESUS 2015)

Located within what was once the estuary of the River Kaystros, Ephesus comprises successive Hellenistic and Roman settlements founded on new locations, which followed the coastline as it retreated westward. Excavations have revealed grand monuments of the Roman Imperial period including the Library of Celsus and the Great Theatre. Little remains of the famous Temple of Artemis, one of the “Seven Wonders of the World,” which drew pilgrims from all around the Mediterranean. Since the 5th century, the House of the Virgin Mary, a domed cruciform chapel seven kilometres from Ephesus, became a major place of Christian pilgrimage. The Ancient City of Ephesus is an outstanding example of a Roman port city, with sea channel and harbour basin.

ARCHAEOLOGICAL SITE OF ANI 2016)

This site is located on a secluded plateau of northeast Turkey overlooking a ravine that forms a natural border with Armenia. This medieval city combines residential, religious and military structures, characteristic of a medieval urbanism built up over the centuries by Christian and then Muslim dynasties. The city flourished in the 10th and 11th centuries CE when it became the capital of the medieval Armenian kingdom of the Bagratides and profited from control of one branch of the Silk Road. Later, under Byzantine, Seljuk and Georgian sovereignty, it maintained its status as an important crossroads for merchant caravans. The Mongol invasion and a devastating earthquake in 1319 marked the beginning of the city’s decline. The site presents a comprehensive overview of the evolution of medieval architecture through examples of almost all the different architectural innovations of the region between the 7th and 13th centuries CE.

APHRODISIAS (2017)

Located in southwestern Turkey, in the upper valley of the Morsynus River, the site consists of two components: the archaeological site of Aphrodisias and the marble quarries northeast of the city. The temple of Aphrodite dates from the 3rd century BC and the city was built one century later. The wealth of Aphrodisias came from the marble quarries and the art produced by its sculptors. The city streets are arranged around several large civic structures, which include temples, a theatre, an agora and two bath complexes.

GÖBEKLI TEPE (2018)

Located in the Germuş mountains of south-eastern Anatolia, this property presents monumental round-oval and rectangular megalithic structures erected by hunter-gatherers in the Pre-Pottery Neolithic age between 9,600 and 8,200 BCE. These monuments were probably used in connection with rituals, most likely of a funerary nature. Distinctive T-shaped pillars are carved with images of wild animals, providing insight into the way of life and beliefs of people living in Upper Mesopotamia about 11,500 years ago.

Polonezkoy- polska wieś nad Bosforem

Stambuł, perła Turcji, jedno z najpiękniejszych miast na świecie, położony jest częściowo w Europie. Jednak wystarczy spacer jednym z dwóch mostów nad Bosforem lub przeprawa statkiem, aby znaleźć się w Azji.

Na północnym wschodzie od centrum miasta, w dystrykcie Beykoz, znajduje się niezwykłe miejsce o nazwie Polonezköy, co w języku polskim oznacza po prostu polską wieś. Dawniej noszące nazwę Adampol, <b>było niegdyś najbardziej znaną polską wsią na obczyźnie</b>. Trzeba jednak dokładnie zagłębić się w historię Stambułu i jego okolic, aby natrafić na informację o tym niezwykłym miejscu. Niewiele osób wie, że właśnie w Turcji możemy znaleźć kawałek polskości.

Adampol został założony w XIX wieku przez polskich emigrantów. Książę Adam Czartoryski i jego współpracownik, Michał Czajkowski, znany w Turcji jako Sadyk Pasza w głównej mierze przyczynili się do powstania tego miejsca. W 1841 roku Czajkowski, z polecenia księcia, kupił ziemię, na której mogli osiedlać się powstańcy. To właśnie od imienia Adam nadano osadzie nazwę Adampol. Jest to istotne ze względu na to, że wiele przewodników błędnie wywodzi nazwę wsi od Adama Mickiewicza.

Adampol stał się miejscem azylu i ośrodkiem działalności politycznej polskiej emigracji. Po I wojnie wielu z mieszkańców zdecydowało się na powrót do kraju. Jednocześnie Adampol przeżywał powtórny rozkwit, jak gdyby został na nowo odkryty przez świat. W czasie II wojny światowej nastały trudne dla wsi czasy. Turcy, chcąc zachować neutralność, zabronili Polakom obchodzenia świąt Narodowych, w tym szczególnie ważnego dla emigrantów 3 maja. Po wojnie kontakty z ojczyzną, zniewoloną przez komunizm, wyraźnie osłabły.

Obecnie Polonezköy jest miejscem typowo turystycznym. Dawniej mieszkańcy uprawandali tradycyjne polskie rośliny oraz posługiwali się archaiczną polszczyzną. Aż do lat 60 XX wieku wieś zachowała swój rustykalny charakter. Obecnie większość mieszkańców stanowią Turcy, jedynie około czterdziestu osób włada płynnie językiem polskim. Co ciekawe, wójtem jest zawsze Polak. Z upływem czasu wieś uległa industrializacji i obecnie jest to skupisko hoteli i restauracji specjalizujących się w polskiej kuchni.

podczas  wycieczki po Stambule warto odwiedzić Polonezköy. Każdego lata odbywa się <b>Festiwal Wiśni</b>, którego hasłem przewodnim jest wzmacnianie kulturowych relacji pomiędzy Polską a Adampolem. Każdego roku w czerwcu do wsi zjeżdżają się politycy, lokalni tancerzy oraz turyści, aby uczestniczyć w obchodach corocznego święta polegającego na prezentacji polskich tańców ludowych oraz folklorystycznych pieśni. Turcja zaskakująca nas każdego dnia, to nie tylko tańczący derwisze, doskonała kuchnia, Pamukkale czy Kapadocja. To również kawałek polskiej historii.

NA NARTY DO TURCJI?

W górach Anatolii w Turcji pokrywa śniegu ma zimą nawet trzy metry grubości. Obecnie tureckie ośrodki narciarskie odwiedzają głównie Rosjanie, jednak nie brakuje też turystów z Zachodu. Polaków jest tam jeszcze bardzo mało, gdyż nie kojarzą Turcji z wypoczynkiem zimowym.

W Anatolii, azjatyckiej części Turcji, śniegu w zimie nie brakuje. Przeciętnie pokrywa śnieżna sięga trzech metrów. Dlatego też nawet w kwietniu można jeszcze tam jeździć na nartach. Turcja jest krajem górzystym, której najwyższy szczyt Ararat ma 5137 m n.p.m. Natomiast ośrodki narciarskie znajdują się na wysokości 2000- 3000 m. Tureckie ośrodki odbiegają od Austrii i Włoch pod względem infrastruktury, ale mają standard porównywalny z Polską. Dodatkowo Turcy są  bardzo gościnni, a jazdę na nartach można połączyć z innymi atrakcjami np.: korzystaniem z leczniczych źródeł termalnych, zwiedzaniem ruin starożytnych budowli, wspaniałymi krajobrazami oraz świetną kuchnią.

Z Bursy, pierwszej stolicy rodzącego się w XIII wieku imperium osmańskiego, położonej około 150 km od Stambułu, na stoki masywu Ulu Dag jest około 40 km. Im wyżej tym droga staje się bardziej kręta, a wokół leży coraz więcej śniegu. W miejscu, gdzie kończy się szosa, wśród terenów chronionych jako park Narodowy, leży niewielkie miasteczko. Znajduje się tam mnóstwo hoteli, w większości luksusowych, które oferują pobyty na zasadzie all inclusive. Gośćmi są  głównie cudzoziemcy, gdyż niewielu Turków jeździ na nartach, a dodatkowo muszą płacić zwykłą stawkę za wszystko, podczas  gdy obcokrajowcy otrzymują w hotelach i na wyciągach aż 50% zniżki.

Pracownik jednego z czterogwiazdkowych hoteli wyjaśnia:

- Zależy nam na turystach, którzy zostają w hotelach dłużej. Ze znalezieniem kayak odasi, czyli wypożyczalni nart, nie ma problemu, gdyż jest ich dużo w miejscowości. Sprzęt nie jest najlepszy, ale znanych, zachodnich firm i po bardzo przystępnych stawkach. Za wypożyczenie nart na cały dzień trzeba zapłacić równowartość 23 zł. Wyciągów w Ulu Dag jest 14, w tym orczyki, krzesełka i gondolka. Wyruszają z 1700 m n.p.m., a docierają do 2232 m. Niestety nie są  objęte jednym karnetem.

W Ulu Dag wyciągi należą do poszczególnych hoteli. Hotel Agaoglu ma ich aż pięć i za całodniowy karnet płaci się około 60 zł można jeździć prawie wszędzie.

Z jednej strony znajdują się zalesione, kopiaste wzgórza oraz łatwe stoki dla początkujących, a z drugiej roztacza się śnieżna pustynia z trudniejszymi trasami. Na szczycie leżą kolorowe, wypchane styropianem worki, które służą do opalania się lub przyglądania unoszącym się w górze paralotniarzom. Wyciągi działają do zmierzchu i dopóki są  klienci.

Drugi ośrodek narciarski leży w centralnej Anatolii, koło miasta Kayseri, na obrzeżach Kapadocji. Ze Stambułu łatwo tam się dostać samolotem lub nocnym autobusem. W Kayseri trzeba się przesiąść na dolmusz, czyli mikrobus pełniący funkcję zbiorowej taksówki i po półgodzinnej podróży dociera się do ośrodka, położonego na zboczu wulkanu Erciyes. Sceneria jest zupełnie inna niż w Ulu Dag. 

Mehmet Eglenceoglu jest szefem wyciągów, restauracji i wypożyczalni sprzętu. Wiele lat pracował w Austrii jako instruktór narciarstwa, a teraz przenosi zachodnie pomysły na turecki teren. Ściągnął już austriackich snowboardzistów oraz zorganizował pokazy, które promują zimowe sporty. Na Erciyesie ludzi jest dużo, jednak przeważają ci, którzy przyjechali tylko popatrzeć. Mehmet wyjaśnia:

- Wielu Turków z południa nie widziało nigdy śniegu, wizyta tutaj to dla nich wielka atrakcja. 

Największym powodzeniem cieszą się sanki oraz przejażdżki skuterem śnieżnym. Jednak są też śmiałkowie, którzy próbują jazdy na nartach. Wśród obcokrajowców przeważają Holendrzy. Częstymi gośćmi są  również żołnierze wojsk NATO, którzy stacjonują w położonej na wybrzeżu Morza Śródziemnego Adanie i przyjeżdżają na narty wraz z rodzinami podczas  dni wolnych.

Na Erciyesie są  tylko 4 wyciągi. Najwyżej można dojechać na wysokość 2770 m n.p.m. W planach jest wybudowanie jeszcze jednego odcinka do 3100 m. Jednak na wierzchołek, leżący na wysokości 3917 m jest jeszcze daleko. Wyprawa na szczyt zajmuje 4- 5 godzin. Zajrzenie do wygasłego krateru oraz zjechanie na nartach jest warte wysiłku związanego z wycieczką. Na Erciyesie jest bezpiecznie, gdyż stoki patroluje wojsko. Często można też spotkać młodych mężczyzn z napisem "Jiarma" na plecach, którzy pilnują porządku, a w razie czego udzielą pomocy.